Kerst, het feest van de ander

Zoiets alledaags als elkaar aankijken, is eigenlijk een wonder. Je ontmoet de ander, of: de Ander. In dit kerstnummer laat Kerk in Den Haag zien waar Haagse anderen elkaar kunnen vinden.

Stel, je loopt door de supermarkt en iemand vraagt je om een potje van het bovenste schap te pakken. Dat doe je, je overhandigt het, je kijkt elkaar aan en zomaar ontstaat er een gesprek. Over moeite, ongemak, of juist over iets fijns. Opeens is die ander geen onpersoonlijke voorbijganger, maar een mens met een gezicht.
Het kan ook dat je tegenover een vriend of vriendin zit, en plotseling zie je elkaar echt in de ogen. Het gaat niet meer over ditjes en datjes, maar over iets wezenlijks. De ander geeft zich bloot, stelt zich kwetsbaar op, doet een beroep op je.
Dit is het moment waarop de joodse filosoof Emmanuel Levinas (1906-1995) het niet zomaar over de ander heeft, maar over de Ander, met een hoofdletter. Die Ander is in het gezicht van de ander voorbijgegaan. Je hebt in het gelaat van de ander God gezien. Levinas gaat nog verder: God is alleen te kennen door naar die ander te kijken.
Als je elkaar aankijkt, gebeurt er iets bijzonders. Allebei zie je iedere nuance op het gezicht van de ander, terwijl geen van beiden het eigen gezicht kan zien. Wat een vertrouwen moet je hebben, om jezelf zo te tonen. Een alledaagse ontmoeting is eigenlijk een Godswonder.

Zo dichtbij kan God zijn, in het gelaat van de ander. Maar wat moeten we dan met een bekende uitspraak van de Zwitserse theoloog Karl Barth (1886-1986), dat God ‘totaal anders is’? Anders dan de mens, anders dan de wereld, zo totaal anders dat we God nergens direct kunnen ervaren of aanwijzen. God is God, zegt Barth. Wij mensen kunnen God niet vatten in onze menselijke begrippen.
Zijn die twee ideeën – God in de ander en God die radicaal anders is – met elkaar te rijmen? Karl Barth zelf geeft een handvat: we kunnen God wel degelijk ontmoeten in een ander persoon, namelijk in Jezus Christus. Die was zo anders, dat het duidelijk is dat God en mens in één persoon samen kwamen. Tweeduizend jaar later vieren we nog steeds zijn verjaardag.

Dat vieren – het Kerstfeest – doen we graag met anderen. Dat lukt niet altijd, niet iedereen heeft anderen om zich heen. Ook kan het een bewuste keuze zijn om de kerstdagen in alle rust alleen met jezelf door te brengen. Toch is ‘de ander’ hoe dan ook een thema van Kerst. Misschien ben jij zelf de ander. Misschien ga jij naar de daklozenmaaltijd die het Leger des Heils voor je organiseert. Of je rust in je eentje uit van ontmoetingen met anderen. Of je vraagt je af hoe je deze twee dagen zonder anderen in ’s hemelsnaam doorkomt. Of je ziet anderen in een kerstviering, tijdens het kerstdiner, op een kerstwandeling. Zijn wij overigens niet allemaal ‘de ander’?

Met Kerst vieren we de ander. We vieren het besef dat we niet alleen zijn op deze wereld. Het besef dat er verscheidenheid is: we leven samen met andere culturen, andere geloven, mensen die in andere omstandigheden verkeren. Kerst is het feest bij uitstek om de ander in het gelaat te kijken.
Kerst: het feest van de Ander.

Tekst en foto: Margot C. Berends
Op de foto: ‘Het gesprek’ van Berry Holslag. Standbeeld in het Westbroekpark.

Deel dit artikel