Kerk in Den Haag

Geldverdamping lijkt op torenbouw van Babel

Apocalyptische radeloosheid

Door Jaap van den Berg, emeritus-predikant Loosduinen
Gepubliceerd januari 2012, jaargang 15, nr. 142

column Is de huidige crisis in bijbelse zin te duiden? Jaap van den Berg waagt een poging. ‘Het is een stoute gedachte om aan de huidige geldverdamping apocalyptische waarde toe te kennen.’

Toen mijn oma niet meer voor zichzelf kon zorgen, namen mijn ouders haar bij ons in huis. Dat was zeventig jaar terug. Over wat dat kostte, werd niet gepraat, want dat hoorde zo. Maar toen twintig jaar later mijn alleengebleven tante met dezelfde zorgvraag bij ons aanklopte, zeiden we: nee, het is veel beter als jij naar ‘een rusthuis’ gaat. Gelukkig had zij daarvoor intussen wat gespaard.
Vroeger bleven we getrouwd een levenlang bij elkaar. Nu doen we massaal aan scheiden, en regelen we de pijn met een financieel convenant.

 

In de nu verdwenen maatschappij hielpen we elkaar, maar later zijn we elkaar voor van alles gaan betalen. Dat leverde een massa georganiseer op, en we kregen een geoliede samenleving ervan. In een deel van de wereld heerste aanvankelijk een poos nog het communisme, waar men probeerde de staat voor alles te laten zorgen. Maar toen dat inklapte, triomfeerde wereldwijd het systeem van betalen aan elkaar. Een Amerikaanse filosoof riep dat ‘het einde van de geschiedenis’ was aangebroken.
Leuke jaren volgden, zij het dat allerlei gelovigen ons lieten weten dat het systeem niet eerlijk was. De islam deed dat hardhandig op ‘11 september’. Maar toch triomfeerde gaandeweg het systeem van betalen, dat alle intermenselijke verhoudingen tegenwoordig is gaan bepalen.

 

En nu ‘de crisis’! Wat is er aan de hand? Het middel waarmee we met elkaar zijn gaan omgaan, het geld, is ineens aan het verdampen. We verloren geloof in de waarde ervan. Grieken, kenners bij uitstek van democratie en enthousiaste handhavers van volksinspraak, gaan ons daarin voor.
Wat mij opvalt is, wat ik noem: de apocalyptische radeloosheid van de regeerders. Elke avond is er een andere deskundige die ons zijn waarheid vertelt, maar geen ervan weet het kwaad echt te keren. Helder is dat het de hele wereld in de nabije toekomst slechter zal gaan dan in het voorbije kapitalistische feestje. Ik noem die radeloosheid apocalyptisch, omdat radeloosheid de sfeer tekent die Jezus ons overbracht voor het naderend ingrijpen van God in de geschiedenis. Daarbij hoort ook het verkillen van de liefde onder de mensen.

 

Ik kan het niet helpen, maar bij die verdamping van het geld krijg ik eenzelfde gevoel als bij het verhaal van de torenbouw van Babel. Toen mensen daar de triomf van hun kunnen wilden vieren, ‘daalde de Here God af om hun stad en de toren te bezien’. En om te voorkomen dat de volken alles zouden gaan kunnen, heeft hij hen elk met hun eigen taal over de aarde verspreid. 
Het is een stoute gedachte om aan de huidige geldverdamping apocalyptische waarde toe te kennen. In heel mijn predikantenbestaan ben ik altijd voorzichtig met eindtijdverhalen omgesprongen, want met gemak krijgen mijn hoorders allemaal daarvan wat kolder in de kop.

 

Maar, stel nou, met collega Klaas Hendrikse gezegd, dat God bestaat, dan heeft God er plezier in om af en toe iets te doen waarmee hij de mensheid aan het denken zet. Dan is hij vorig jaar neergedaald om de vervreemding onder de mensen te bezien. Als ik zijn gebod goed verstaan heb, dan is hij niet blij met een samenleving waar mensen elkaar met geld als klanten op afstand houden, want Jezus sprak ons aan als familie, broers en zussen.

 

Ik denk dat God ons nu wil zeggen dat we elkaar weer moeten leren kennen, ja weer zorg voor elkaar moeten gaan hebben.