Kerk in Den Haag

Avond bij wijsgerige kring

Arne Jonges: ‘Hekel aan Hegel’ (26 jan.)

Door Margot C. Berends
Gepubliceerd januari 2012, jaargang 15, nr. 142

agenda Bij de wijsgerige kring van de Houtrustkerk bespreekt Arne Jonges iedere maand een filosoof. De avonden zijn los van elkaar te bezoeken. In januari gaat het over Hegel.

Of er een verband te leggen is tussen het gedachtegoed van de Duitse filosoof Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) en het thema ‘toekomst en apocalyptiek’? Dr. Arne Jonges (voorheen predikant van de Houtrustkerk) begint een beetje te lachen.
‘Hegel ziet de geschiedenis als een zelfontplooiing van de geest. En laat de geschiedenis nu volgens Hegel het absolute stadium bereikt hebben, net tijdens zíjn leven… Een zelfingenomen man, die Hegel, die vindt dat alles, inclusief de wijsbegeerte, met hèm tot voltooiing is gekomen. Dat betekent dus: einde verhaal, het einde van de geschiedenis, niks toekomst.

Alleen is die opvatting natuurlijk in strijd met Hegels eigen idee over de voortgang van de geschiedenis van de dialectiek, waarin these, antithese en synthese elkaar afwisselen, waarna de synthese weer these wordt, enzovoort.
De dialectische methode is overgenomen door Marx, die er het historisch materialisme op bouwde. Marx ging niet uit van een ontwikkeling van de geest maar van een ontwikkeling van de arbeidsverhoudingen. Daarin is wèl een verbinding met apocalyptiek te vinden; Marx ziet namelijk de communistische heilsstaat als de ideale toekomst, waarin alle ontwikkelingen stoppen omdat het volmaakte bereikt is.’

 

Gesloten systeem
Jonges heeft een beetje een hekel aan Hegel, zo blijkt. ‘Voor Hegel bestaat de werkelijkheid alleen maar uit de ontwikkeling van de geest, en dat is een gesloten systeem. En wat niet in het systeem past, tja, dat is dan jammer voor de werkelijkheid. Hegel houdt van een diepzinnige wijsbegeerte. Daar moet je voorzichtig mee zijn, vind ik, want diepzinnigheid verliest zich gauw in het maatschappelijk rechtvaardigen van de status quo. Als het argument niet meer voldoet, of je stelt kritische vragen, dan “heb je hem niet begrepen”, dan “ben je nog niet zo ver”.
Maar ja, zonder Hegel zou de filosofie van de twintigste eeuw ondenkbaar zijn geweest, want hij heeft veel reacties opgeroepen. Daarom komt hij de volgende keer aan bod tijdens de wijsgerige kring.’

 

Donderdag 26 januari, 20 uur, Houtrustkerk.