Kerk in Den Haag

De geboorte van de nieuwe mens

Door Joop Zuur
Gepubliceerd december 2008, jaargang 12, nr. 111

Beschouwing Kunnen we iets zeggen over wie Jezus is? Joop Zuur waagt een poging.

In en buiten de kerk spoken nogal wat Jezusbeelden rond. Hij is blijkbaar in geen enkel beeld te vatten. Natuurlijk ontkomt niemand die zich met hem bezighoudt eraan, zijn of haar eigen beeld te hebben. Toch is er een diepe waarheid in het woord van Jezus tot Maria Magdalena: houd mij niet vast (Johannes 20, 17).

Prima dat wij onze eigen beelden hebben. Maar laten we hem er niet in opsluiten. Doen we dat wel, dan ontglipt hij ons. Om van onvermoede zijde dan toch opeens weer ons pad te kruisen.

 Joodse context

Hoe komen we hem op het spoor? Vanuit de directe ontmoeting, als we ons door hem laten aanspreken. Het denken volgt, en ook de beeldvorming. Er is geen andere bron dan de Schriften van het Oude en Nieuwe Testament. Pas in de ontmoeting met de Christus der Schriften komen we Jezus op het spoor. Onze beelden veranderen, vernieuwen zich.

Ik herinner me een poster van het werelddiaconaat waarin van Christus wordt gezegd: geboren in alle culturen. Dat was mooi gezegd. Alleen ontbrak de joodse context. Laat hij nou uitgerekend in die context oorspronkelijk thuis zijn. Nee, niet in het jodendom als cultuur, maar in de Schriften. Maar daar hoort die cultuur wel bij: van Misjna en Halakhah, dus van luisteren naar de Schriften en die bevragen met het oog op het leven.

Twee boeken

Twee recente boeken kunnen ons helpen om Jezus Christus op het spoor te komen. Uit hoe diverse hoek die ook komen, ze dragen wel dezelfde titel: Jezus van Nazareth. Paus Benedictus VI, de ene schrijver, benadrukt dat je Jezus nooit vindt via wetenschappelijk onderzoek. Filmregisseur Paul Verhoeven, de andere schrijver, probeert een zo menselijk beeld van Jezus te reconstrueren. Maar om binnen de grenzen te blijven van wat hij aanvaardbaar vindt, moet hij allerlei dingen in zijn bronnen stoppen die nergens te lezen zijn. Beide boeken kunnen ons helpen dichter bij Jezus te komen. Maar tot een echte ontmoeting komt het pas als we ons door de bijbelteksten laten aanspreken.

 Radicaal nieuw

Matteüs en Lukas leggen beiden een accent als ze beschrijven waar Jezus vandaan komt. Maagdelijke geboorte, zijn we dat gaan noemen. Dat betekent dat Jezus niet zomaar uit mensen en hun geschiedenis tevoorschijn komt, maar dat hij bij God vandaan komt. Het gaat om de geboorte van de totaal nieuwe mens, de mens die bij God vandaan komt. Alle evangelisten maken duidelijk dat dit ons overal raakt. Johannes zegt van gelovigen, dat zij niet uit de wil van het vlees of van een man, maar uit God geboren zijn.

Hier komen alle lijnen samen: van de verkiezing van Israël, het verbond, de zending van de profeten, het Oude Testament. Het ging en gaat voortdurend om de geboorte van de nieuwe mens. Radicaal nieuw, uit God geboren. Dat is levend uit en in de liefde, die ruimhartig is.

Er zijn tijden waarvan je zegt: we maken echt iets nieuws mee. Dat was de tijd van Gorbatsjow in de Sovjet-Unie, met zijn glasnost en perestrojka. Er zou nieuwe openheid komen. Het is nu de tijd dat de 44ste president van de Verenigde Staten een Afro-Amerikaan is. Zeg niet dat zulke dingen niks betekenen, als blijkt dat het later ook weer vast kan lopen. Maar let op de geboorte van de nieuwe mens, die wij gedenken en verwachten, en die wij zelf mogen zijn. En die we ook in de wereld om ons heen mogen waarnemen in elke ritseling van vernieuwing, die tendeert naar de geboorte van de nieuwe mens.