Kerk in Den Haag

CDA-coryfee over actuele onderwerpen

Willem Aantjes terug in Den Haag (17 febr.)

Door Jan Goossensen
Gepubliceerd februari 2012, jaargang 15, nr. 143

Agenda Wie weet nog wie Willem Aantjes is? Zelfs veertigers zullen misschien diep moeten nadenken, waar die naam ook al weer bij hoort. Dat zegt veel. Aantjes was dan wel in de jaren zeventig de machtigste politicus van Nederland, zijn val in 1978 ging gepaard met zo’n daverende klap en leek zo definitief, dat zijn naam tot op de dag van vandaag gemengde gevoelens oproept. Deze maand is hij - even - terug in Den Haag.

Aantjes, van behoudend hervormde huize, was gepokt en gemazeld in de Anti-Revolutionaire Partij (ARP), die midden jaren zeventig met CHU en KVP fuseerde tot het CDA. En net als nu het geval is, was er ook toen een levendig debat over de koers van de partij. Moest het een uitgesproken christelijke partij worden of een gewone brede middenpartij?

Aantjes opteerde voor een christelijk-sociale koers. Hij hield voor het eerste partijcongres een toespraak, waarbij hij het bijbelse verhaal van de Bergrede vertaalde in actuele woorden. De samenleving hunkert naar echt christelijke politiek, was de teneur. Deze ‘Bergrede van Aantjes' is een van de markantste politieke speeches uit de Nederlandse parlementaire geschiedenis.

 

Aantjes droeg echter een persoonlijk geheim met zich mee, dat slechts weinigen kenden. In de Tweede Wereldoorlog, toen hij als jongeman in Duitsland te werk was gesteld, had hij zich als vrijwilliger aangemeld bij een onderdeel voor politiediensten, genaamd Germaanse SS, waardoor hij terug naar Nederland kon. Hij wilde weg uit Duitsland. Toen hij zag dat de opleiding toch op militaire leest was geschoeid, weigerde hij. Daarop werd hij als gevangene naar Nederland overgebracht. Tot de bevrijding was hij tewerkgesteld in kampen in Drente.

 

Zijn verzwegen aanmelding bij een onderdeel dat de gehate letters SS droeg - en de verwarring van de Germaanse SS met het legeronderdeel Waffen SS - zorgde midden jaren zeventig voor geruchtenvorming in politiek Den Haag, waar de ster van Aantjes als evangelisch bevlogen leider van het CDA steeds verder steeg. Velen volgden om uiteenlopende redenen zijn standpunten met argusogen.

 

Toen hij in het weekblad Hervormd Nederland ook nog de mogelijkheid open liet dat Nederland als gevolg van de kernwapenproblematiek wellicht uit de Navo zou moeten stappen, werd Loe de Jong van het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie door een tipgever op het spoor van Aantjes' oorlogsverleden gezet.

Binnen enkele dagen volgde een persconferentie, waarbij De Jong zowel onderzoeker, aanklager, advocaat en rechter was. Zijn oordeel was hard. De volgende dag trad Aantjes af. Enkele jaren later werd hij gerehabiliteerd door een onafhankelijke onderzoekscommissie. Een publieke functie van niveau heeft hij nooit meer gekregen.

 

Zijn geknakte carrière heeft Aantjes er niet van weerhouden het politieke bedrijf te blijven volgen. Hij publiceert regelmatig in dagbladen over politiek en parlement. Met het CDA heeft hij een haat-liefdeverhouding ontwikkeld. Hij ziet de partij nog steeds als ‘zijn' partij, maar betreurt de conservatieve koers die is ingeslagen. De nieuwe koers die het CDA lijkt in te willen slaan door zich te profileren als ‘radicale middenpartij', gebaseerd op ‘compassie', volgt hij met meer dan gewone belangstelling.

 

Aantjes laat in opiniestukken in vooral Trouw en de Volkskrant regelmatig zijn licht schijnen over politieke keuzes die op het Binnenhof worden gemaakt, maar ook over ogenschijnlijk onbetekenende details in speeches en opvattingen.

Het lukt Aantjes, als scherp strategisch denker en ‘oude rot' in de politiek, altijd het alledaagse politieke bedrijf te voorzien van lezenswaardige kanttekeningen, die principiële stellingnames verbinden met actuele conclusies. Een stuk van Aantjes bevat meestal minstens één gedachte die nog niet eerder aan het papier is toevertrouwd. Wat dat betreft is hij niets veranderd, sinds hij decennia geleden als fractieleider van de grootste coalitiepartij de invloedrijkste politicus van het Binnenhof was.

Voor de nu 88-jarige Willem Aantjes is christelijke politiek nog steeds een wenkend perspectief, en wie hem kent weet dat hij zich daarvoor nog steeds wil inzetten.

Een avond met Willem Aantjes. Vrijdag 17 februari, 20 uur. Maranathakerk.