Kerk in Den Haag

Ook bijeenkomst op Rabbijn Maarsenplein

Dodenherdenking Jom Hashoah krijgt meer publiek karakter

Door Jan Goossensen
Gepubliceerd mei 2011, jaargang 14, nr. 136

Interview De jaarlijkse Jom Hashoah-herdenking in Den Haag van de moord op zes miljoen joden in de Tweede Wereldoorlog krijgt een breder, publiek karakter. De herdenking is op zondagmiddag 1 mei en vindt plaats in de Kloosterkerk en aansluitend op het Rabbijn Maarsenplein.

Na de traditionele bijeenkomst op zondagmiddag 1 mei in de Kloosterkerk, wordt de herdenking voortgezet bij het monument op het Rabbijn Maarsenplein in de binnenstad. Hanneke Gelderblom-Lankhout van de commissie Jom Hashoah-herdenking Den Haag zegt: ‘Wij willen ook graag jongeren en migranten, en vertegenwoordigers van andere levensovertuigingen bij de herdenking betrekken. Het moet een bijeenkomst worden voor alle Hagenaars. Daarom is er ook contact met het Haagse 5 mei-festival. 5 Mei kan niet zonder 1 mei.’

De herdenking van Jom Hashoah - Hebreeuws voor ‘vernietiging’ - is een activiteit van de Haagse Gemeenschap van kerken (HGK). Gelderblom, oud-raadslid voor D66, is secretaris van de werkgroep, predikant Casper van Dongen (Benoordenhout, Archipel) is voorzitter. Den Haag was 26 jaar geleden na Rotterdam de tweede stad waar in de meidagen zo’n bijeenkomst werd georganiseerd. Van Dongen: ‘Van meet af aan hebben de Haagse kerken en joden harmonieus samengewerkt. Rabbijn Soetendorp van de liberale joodse gemeente was een van de initiatiefnemers.’

De herdenking in de Kloosterkerk in het centrum verloopt volgens een vast patroon. Speciale nadruk ligt er dit jaar op de naar schatting 1.700 Haagse joodse kinderen, die in de oorlog werden weggevoerd. Slechts een handjevol, onder wie Hanneke Gelderblom, wisten te overleven. Als bekende Nederlander houdt Jan Terlouw, oud-politicus en kinderboekenschrijver, de hoofdtoespraak. De ‘Haagse Zorro’ Mischa Kiek (21) verzorgt de zogeheten kroniek van joodse gebeurtenissen in internationaal perspectief. Leerlingen van het christelijk gymnasium Sorghvliet dragen teksten voor over enkele vermoorde Haagse kinderen. De bijeenkomst, die publiek toegankelijk is, wordt afgesloten met het gezamenlijk bidden van het Onze Vader.

Van Dongen: ‘Nergens in de kerk valt het woord Jezus. Dat is ook niet nodig. Het Onze Vader is een prachtig joods gebed.’

Toch is de kerkelijke omgeving voor orthodoxe joden een belemmering om aan de Haagse herdenking deel te nemen. Gelderblom: ‘Sommigen zeggen: moet dat nou in een christelijke kerk? Ik begrijp die aarzeling wel, maar wij zijn realistisch. Deze bijeenkomst is een initiatief van de kerken. Wij stellen ook geen bijzondere eisen, bijvoorbeeld dat er een lap over het kruis in het gebouw moet worden gehangen.’ Van Dongen vindt dat ook orthodoxe christenen zich bij de Jom Hashjoah-herdenking ‘te weinig’ laten zien, omdat hun kerken geen lid van de oecumenische HGK zijn.

Om het draagvlak te verbreden, krijgt de herdenking na het uur in de Kloosterkerk een vervolg op straat, op het Rabbijn Maarsenplein. Dit jaar komt dat, gezien het thema, extra goed uit, omdat daar sinds enkele jaren een ‘kindermonument’ staat, ter herinnering aan de vermoorde Haagse joodse kinderen. Het zijn stoeltjes met inscripties in de vorm van gebogen ladders - Jacobsladders, die volgens het bijbelverhaal tot in de hemel reiken.

Daar aangekomen, zal de stoet zich vermengen met belangstellende Hagenaars die naar Van Dongen en Gelderblom hopen speciaal naar dit onderdeel komen. Iedereen vormt een grote kring en er zullen bloemen worden gelegd; een geschenk van de nestrix van de joods-christelijke dialoog in Den Haag, Janneke van Beuzekom. Andere bloemen worden gelegd bij het andere herdenkingsmonument, de plaquette in de tuinmuur van de Nieuwe Kerk met de tekst ‘Rachel weent om haar kinderen.’

Van Dongen: ‘Deze jaarlijkse herdenking geeft een extra accent aan het karakter van Den Haag, dat een stad van vrede en recht wil zijn.’

Gelderblom: ‘U merkt dat wij nergens het woord “holocaust” gebruiken, “brandoffer”. Hoezo offer? Er zat toch geen goede bedoeling achter de vernietiging van de joden? Wij doen er alles aan om dat vreselijke woord er uit te krijgen.”

Zondag 1 mei, 16 uur: Kloosterkerk. Toegang vrij.
Om 17.30 uur kranslegging, Rabbijn Maarsenplein.