Armoede in Den Haag neemt toe
Een brood stelen is allang niet meer genoeg
Door Henk Baars
Gepubliceerd november 2011, jaargang 15, nr. 140
discussie De kabinetsmaatregelen op het sociale vlak pakken rampzalig uit voor zieken en ouderen in de armere stadswijken. Het wordt tijd dat er nieuwe vormen van solidariteit ontstaan, dwars door politieke partijen heen. Een betoog van Stekmedewerker Henk Baars.
Foto Margot C. Berends
Moeder met kind tijdens een Wereldhuis-informatieavond voor ongedocumenteerden. Ongedocumenteerden leven in schrijnende armoede, aldus Henk Baars.
Is het al crisis in de stad, of moet het ergste nog komen? Komt de klap van de euro er aan of komt hij niet?
Als hij komt, wordt het echt weer brood en soep uitdelen. Maar ook nu al neemt de armoede toe. Dat is af te leiden uit de cijfers van een van de laatste sociale vangnetten die er zijn in Den Haag, namelijk de individuele financiële hulpverlening van de Diaconie van de Protestantse Gemeente van Den Haag.
Tot 1 oktober jongstleden hadden zich over 2011 al 448 mensen bij Stek (stichting Stad en kerk, uitvoeringsorganisatie van de Diaconie) gemeld, dat is tien procent meer dan in het gehele jaar 2010. Omdat het gemiddelde toegekende bedrag ongeveer gelijk blijft, stijgt het totaal in de eerste tien maanden ook met tien procent ten opzichte van het hele jaar 2010. Navraag leert dat dat ook het geval is bij het merendeel van de andere diaconieën in Nederland.
De hulpvragen komen van allerlei soorten kwetsbare groepen. Ook het ‘daklozenloket’ kent een toename van het aantal bezoekers. Kennelijk wordt er geknepen bij de reguliere voorzieningen, en daarvan is het einde nog niet in zicht. Het stapeleffect van maatregelen in de sociale sector waartoe het kabinet-Rutte heeft besloten, leidt, met een slag om de arm, gemiddeld tot een inkomensverlaging van 150 euro per maand. Volgens sommigen zelfs tot 200 euro. De laagste inkomens en uitkeringsgerechtigden zullen dit hoogstwaarschijnlijk begin januari 2012 beginnen te voelen.
Voor de goede orde: de sociale uitkeringen gaan weliswaar niet omlaag, maar je kunt er veel minder mee doen als allerlei bijkomende voorzieningen wegvallen. Er komt een eigen bijdrage voor de Ooievaarspas, ID-banen zijn er niet meer, het reïntegratiebudget daalt sterk, de openbaarvervoerskosten stijgen waarschijnlijk, de ziektekostenpremies gaan omhoog, de bijzondere bijstand wordt fors beperkt, het persoonsgebonden budget wordt ondanks alle discussies tot een kleinere groep beperkt.
Doel van het kabinet is mensen met een uitkering terug te leiden naar betaald werk. Maar vrijwel geen werkgever neemt iemand die nu een uitkering heeft in vaste dienst, zonder garanties maar wel voor een volledig salaris.
Het kabinet is verder van plan om mensen met een uitkering meer vrijwilligerswerk te laten doen. Maar zulke krachten moeten wel gemotiveerd zijn en daar schort het soms aan. Het kost handen vol tijd en geld om zulke mensen te scholen, maar er is geen kijk op een financiële tegemoetkoming als een organisatie dit type vrijwilligers een extra handje wil helpen.
Het is begrijpelijk dat politici uitgaan van bepaalde aannames en veronderstellingen. Maar of de verwachte uitstroom van uitkeringsgerechtigden naar een baan reëel is? Ik vrees dat het beroep op de bijstand verder zal stijgen, ondanks alle inzet van betrokkenen.
Nog een aantal recente verschijnselen. Op mensen met een uitkering wordt veel forser gelet dan enkele jaren geleden. Je hoeft maar even de schijn van samenwonen te wekken en de sociale rechercheur staat op de stoep.
Zeer pijnlijk is het afschaffen van fondsen voor zieken/gehandicapten en ouderen. Sommige chronisch zieken houden daardoor een bedrag over dat op zeventig procent van het bestaansminimum ligt. Gelukkig is deze achteruitgang nu – tijdelijk – gerepareerd. Maar het is goed te bedenken wat de achtergrond van deze maatregel is. Mede met dat vrijkomende geld wil de gemeente Den Haag de verlaging van de onroerendzaakbelasting in de stad betalen.
Zo raken de maatregelen in de sociale sector direct de belangen van mensen zowel op het ‘veen’ als op het ‘zand’. Het ligt voor de hand dat zieken en ouderen in de oude en kwetsbare wijken het meest de dupe zijn, terwijl de woningbezitters in de rijkere wijken een financieel voordeeltje opstrijken.
Het was daarom opmerkelijk in een krantenartikel te lezen, dat bewoners van de Vogelwijk weinig zeiden te geven om een paar tientjes minder onroerendzaakbelasting. Dat geld kan beter naar de Schilderswijk, zo lieten ze blijken. Gelukkig, de ouderwetse (christelijke) solidariteit is nog niet helemaal dood.
Schrijnender armoede is verder te vinden bij de vele duizenden ‘ongedocumenteerden’ in de stad. Vrijwel altijd leven die onder het bestaansminimum. Ze zijn een gemakkelijke prooi voor huisjesmelkers, vatbaar voor de verleiding tot prostitutie en ontvankelijk voor psychische aandoeningen. Kinderen betalen een nog zwaardere rekening.
De Voedselbank Haaglanden kan de vraag eigenlijk niet meer aan, met name door te weinig aanvoer; ook voedselverwerkende bedrijven gaan scherper letten op fouten gedurende het productieproces, zodat er minder hoeft te worden weggegooid. Minister Bleker (CDA, landbouw, milieu) weigert helaas tot nu toe dat Nederland gebruik maakt van het Europese Voedselhulpprogramma, in tegenstelling tot de meeste Europese landen. Alle lobbyactiviteiten, ook binnen zijn eigen partij, hebben nog tot niets geleid.
Hopelijk leiden alle regeringsmaatregelen tot nieuwe solidariteit. De Raad van Kerken in Nederland heeft al scherp geprotesteerd. Het begin is er: de bewoners van de Vogelwijk keken al even dwars door de politieke verhoudingen heen naar hun stadgenoten in de Schilderswijk.
Dat zou ik christenen minstens toewensen: dwars door de werkelijkheid en dwars door de partijpolitiek heenkijken en je best doen om vanuit je eigen positie meer verantwoordelijkheid nemen dan je vroeger misschien gewend was.
Voor de arme is het recht om een brood te stelen – naar het bekende woord van oud-bisschop Muskens van Breda – allang niet meer genoeg.
H. Baars is verbonden aan Stek (Stad en kerk).
Foto Margot C. Berends
‘Een arme mag een brood stelen’, zo stelde bisschop Muskens in 1996.
Des te minderbedeeld
De ouden en zieken.