Archief
Jaargang:

Een democratisch goed

Door Paul Makken
Gepubliceerd januari 2010, jaargang 13, nr. 122

Vondst

Als een protestant zegt dat er een gezellige sfeer was onder de mensen, zegt een rooms-katholiek dat de genade Gods aanwezig was. Daarom luister ik liever naar de poëzie van katholieken dan naar het proza van protestanten. Behalve het mooie taalgebruik dat katholieken zo eigen is, bewonder ik hun historisch zelfbewustzijn. Het is een zelfbewustzijn dat vele eeuwen omspant. Vanuit dat historische perspectief kan de Rooms-Katholieke Kerk een redeneertrant bezigen die zich niets gelegen laat liggen aan de waan van het tijdsgewricht waarin ze wordt uitgesproken.

Deze schijnbaar tijdloze positie maakt ook dat de kerk nogal relativerend kan spreken over zaken die de meeste mensen tegenwoordig als fundamenteel beschouwen. Zoals de waarde van democratie. Want democratie is natuurlijk niet zaligmakend, zoals Gerard de Korte, bisschop van Groningen-Leeuwarden, onlangs zo fraai verwoordde in Trouw. Ze is niet meer dan randvoorwaardelijk om bepaalde elementen uit het katholieke sociale denken, zoals de waardigheid van de mens en het goede samenleven, te kunnen realiseren. En dat zijn elementen van het Koninkrijk van God, datgene waar het werkelijk om gaat.

Het is een logische (en heerlijk arrogante) redenatie. Logisch omdat de kerk is ontstaan en zich heeft ontwikkeld in tijden dat democratie domweg niet bestond. Vandaar dat ‘de Rooms-Katholieke Kerk vanuit de historie een spannende verhouding tot democratie heeft’, aldus de bisschop. Nou, vooruit, hij wilde nog wel toegeven dat de democratie in Noordwest-Europa een kostbare verworvenheid is. Daarbuiten kennelijk niet.

Ook al is democratie niet de gemakkelijkste ‘randvoorwaarde’ voor het kerkelijke denken, het is wel het enige model dat de waardigheid van het individu én het goede samenleven daadwerkelijk kan borgen. Het blijft mensenwerk en dus imperfect, maar juist daarom is kritiek en controle op instituties zo belangrijk. Elk instituut dat macht kan uitoefenen over mensen, heeft een tegenmacht nodig. Het is nu eenmaal zo dat ongecheckte macht corrumpeert. Een fenomeen waarmee ook de kerk vertrouwd is.

Datgene waar het werkelijk om gaat, namelijk het Koninkrijk van God, is een democratisch goed geworden. Vandaar dat de Rooms-Katholieke Kerk vanuit de recente democratische historie een spannende verhouding tot haar gelovigen heeft gekregen.

 

| |