Kerk in Den Haag

Nieuwe ethiek Gerrit de Kruijf

Ethiek: ‘Leef niet alleen voor werken’ (28 oktober)

Door Margot C. Berends
Gepubliceerd oktober 2010, jaargang 14, nr. 129

agenda Niet kijken naar hoe de mens van nature is, maar naar de toekomst. Dat is het devies van ethicus Gerrit de Kruijf. ‘Streef in alles naar de beloofde nieuwe aarde.’

In de ethiek heerst vaak het idee dat de mens moet leven zoals hij van nature is, dicht bij hoe hij in elkaar zit. Daarvanuit moet hij zich vervolgens proberen te ontplooien. Prof. dr. Gerrit de Kruijf verdedigt een ander gezichtspunt: ‘Probeer te streven naar het ideaal van de toekomst die God ons beloofd heeft: een nieuwe hemel en een nieuwe aarde waar gerechtigheid woont. Ook Jezus leefde alsof Gods koninkrijk al aangebroken was. Hij deed nieuwe, verrassende dingen. Hij trok bijvoorbeeld melaatsen, hoeren en tollenaars binnen in de kring.’

Visjes vangen
De Kruijf is hoogleraar systematische theologie (ethiek) aan de Protestantse Theologische Universiteit in Leiden. Hij schreef het boek Ethiek onderweg en spreekt er deze maand over in de Kloosterkerk. Hij noemt drie velden waar zijn ethiek in de praktijk te brengen is. Om te beginnen het veld van de arbeid. ‘We vinden werk belangrijk. Maar ik denk dat de mens meer ruimte en tijd moet maken voor de – andere – dingen die bij de nieuwe hemel en aarde horen. Werk is maar een deel van waar je eigenlijk voor leeft. Dit besef relativeert, bevrijdt en geeft ruimte. Kijk bijvoorbeeld naar Wouter Bos die voor z’n kinderen heeft gekozen. In de protestantse traditie is arbeid een roeping. Maar nergens in de bijbel staat dat iemand geroepen wordt om visser te worden of om tenten te maken. Integendeel, Jezus zei: ik zal vissers van mensen van jullie maken. Daarna moesten ze weliswaar nog steeds visjes vangen, maar ze zijn toch even uit dat bedrijf weggehaald.’

Schatten
Dan het veld van de politiek. De Kruijf: ‘Als je ervan uitgaat dat er een aarde komt waar gerechtigheid heerst, dan zoek je in de politiek ook naar dingen die rechttrekken. De gelijkberechtiging van andere landen is dan belangrijk. Ontwikkelingssamenwerking. Neem zo’n initiatief als van Oikocredit. Het sluit aan bij wat in de bijbel staat: ‘Vergader geen schatten op de aarde, maar vergader schatten in de hemel.’ Dat kun je doen – volgens een mooie uitleg van Augustinus – door je op aarde in te zetten voor het goede. Als je iets wegschenkt, of als je weinig rente ontvangt door te investeren via Oikocredit, dan denk je misschien dat je geld kwijtraakt. Dat is niet zo: je verhuist zo’n gift naar de hemel.’

Liefde en trouw
Het derde veld: de lichamelijkheid. De Kruijf stelt dat wie seksualiteit koppelt aan de natuur, ervan uitgaat dat seks hoort bij ‘kindjes krijgen’. ‘De conclusie zou kunnen zijn dat waar dat niet kan, het niet deugt; bij homoseksualiteit bijvoorbeeld. Maar ik vind dat je helemaal niet vanuit de natuur moet kijken. Het gaat in de bijbel voortdurend over relaties van liefde en trouw. Dat zou het enige criterium moeten zijn waarmee de kerk kan werken. Er is daarom geen enkel verschil tussen hetero- en homorelaties. Wel belangrijk is, als we het over toekomstgericht denken hebben, dat bij het beloven van liefde en trouw die moeilijke woorden “tot de dood ons scheidt” horen. Dat betekent niet dat echtscheiding helemaal niet kan, soms is dat de enige oplossing. Maar het is goed om te beseffen dat je die belofte doet voor als het even niet leuk is.’

In de Kloosterkerklezing zal De Kruijf nog meer voorbeelden geven van zijn nieuwe ethiek, vol ‘nieuwe verrassende wendingen’, gericht op het dichterbij brengen van de ‘nieuwe wereld’.

Donderdag 28 oktober 20.15 uur. Kloosterkerk, Lange Voorhout 4, toegang € 5,-.

Het boek Ethiek onderweg is toegankelijk en praktisch. Zo geeft Gerrit de Kruijf deze acht adviezen:

Vier de zondag
Ga niet op in je werk
Strijd voor gerechtigheid
Geniet het leven
Vertrouw het gebruik van geweld toe aan de overheid
Aanvaard verschillen in moraal
Blijf trouw aan wie je trouw beloofd hebt
Dank God voor het leven