Kerk in Den Haag

Expositie kerststallen in gewelven Leidse kerk

Door Jan Goossensen
Gepubliceerd januari 2012, jaargang 15, nr. 142

Agenda Een uitstapje buiten Den Haag? In de keldergewelven van een Leidse kerk zijn enkele tientallen kerststalletjes te bewonderen. En nog veel meer.

We moeten een trapje af en dan staan we in de catacomben van de Hartebrugkerk. Hier, in hartje Leiden, zijn vanaf de Kerst tot aan Driekoningen zo´n veertig fraaie kerststalletjes te zien. Ze vormen een deel van de grote privé-verzameling van een man uit de Randstad die anoniem wenst te blijven.

 

Devotionalia

Naast de tijdelijke expositie van de kerststallen herbergen de kelderruimten een permanente verzameling voorwerpen uit de rooms-katholieke traditie. In kasten, aan de muren, op de vloer, het is allemaal devotionalia wat de klok slaat. Kruisbeelden in alle vormen en maten, heiligenbeelden, rozenkransen, iconen, wijwaterbakjes, liturgsch vaatwerk, boeken en meubels. Een bezoeker komt ogen te kort om alles in zich op te nemen.

 

De verzameling is het trotse bezit van Jan van Loon sr, die vele jaren kerkrentmeester van de Hartebrugkerk is geweest. De heer Van Loon: ‘Sommige bezoekers, ook katholieken, vragen mij: "Wat is dat?" Veel voorwerpen worden niet meer in de liturgie gebruikt. Kijk, dit lijkt op een theezakje. Het is een communiekleedje, anderhalve eeuw oud. Hier, een kazuifel uit 1870. Dit model werd een vioolkist genoemd. Kijk maar, dezelfde vormen.' Voor wie ook met zijn mond vol tanden staat: kaartjes met verklarende teksten wijzen de weg.

 

Pateen

Sommige attributen hebben namen die uitgestorven lijken. Bij de afdeling liturgisch vaatwerk staat een kelk, met daarop een pateen: een verguld platgewalst schijfje dat precies op de kelk past. Aardig is ook een bonnet, een hoofddeksel die op een baret lijkt. Bij de boeken liggen enkele piepkleine missalen. Van Loon:

‘Het is me een raadsel hoe je die in een toch donkere kerk kon lezen.'

 

De verzameling ontstond tien jaar geleden, toen de kerk gerestaureerd werd. De Hartebrugkerk, in Leiden ook wel ‘hoedenkerk' of ‘Koelikerk' genoemd - naar het Latijnse opschrift Coeli op de voorgevel - is een franciscanerkerk, ontstaan uit een voormalige schuilkerk. Toen het franciscanerklooster in de Marienpoelstraat sloot, wist pastoor Van Winden te regelen dat een groot aantal kazuifels naar de kerk werd overgebracht. In de jaren daarop is de gewelvenkelder onder de absis gerestaureerd, zodat voor de verzameling meer ruimte ontstond. Van Loon is er zichtbaar trots op. ‘Dit moet toch bewaard blijven', zegt hij.

Het bescheiden museum draagt de naam Greccio. Het is de naam van het dorpje bij Assisi, waar St. Franciscus ooit op bijzondere wijze Kerst heeft gevierd.

Adres: Lange Mare 79, Leiden.
Openingstijden: Eerste en tweede kerstdag tussen 12 en 14 uur.
Daarna: iedere 1e en 3e zondag van de maand, tussen 12.15 en 13 uur, en op verzoek.
Tel. (071) 514 03 81.