Voorschotje op een nieuwe aarde
Foodprint wil aandacht voor voedsel in de stad
Door Jan Goossensen
Gepubliceerd juli 2009, jaargang 12, nr. 117
Nieuws Het wordt tijd dat stadsmensen weten wat ze eten. Kunstenaars kunnen daarbij een rol spelen. Het Haagse kunstcentrum Stroom schotelt vanaf deze zomer een bijzonder artistiek menu voor: een expositie en nog veel meer.
‘Gras planten’, werk op Foodprint van de Chinese kunstenaar Yang Zhichao.
Het is niet te geloven, maar het schijnt voor te komen: kinderen, maar ook volwassenen weten soms niet waar de melk uit de winkel vandaan komt. Geen wonder dat vanuit allerlei hoeken, en met verschillende oogmerken, tegen dit soort onwetendheid actie wordt ondernomen.
Jane Huldman is verbonden aan Stroom, het kunst- en architectuurcentrum in Den Haag. Zij is een van de drijvende krachten achter het programma ‘Foodprint’ dat de komende jaren in Den Haag wordt uitgerold. Kunstenaars van allerlei pluimage laten de Haagse bevolking nadenken over de plaats van voedsel in de stad.
Zij zegt: ‘Overal in het land ontstaan initiatieven om mensen ervan bewust te maken hoe ver de moderne stedeling verwijderd is geraakt van het platteland en van het leven van de boeren en tuinders.’
Een tekening van Atelier Van Lieshout. Als kunstwerk wordt een machine ontworpen die mensenvlees moet omzetten in varkensvoer. In het gewone leven gebeurt het omgekeerde.
‘Foodprint’ is een variatie op het begrip ‘Footprint’; een in milieukringen gebruikt begrip om het beslag op grondstoffen en natuurlijke hulpbronnen aan te duiden. Foodprint wil de relatie van de grotestadsmens met de herkomst van voedsel aan de orde stellen.
De mensen van Stroom zeggen het zó: ‘Het (terug) naar de stad brengen en zichtbaar maken van de voedselproductie kan zowel het bewustzijn van de waarde van voedsel versterken als helpen te voorzien in een gezonde, groene en duurzame stad.’
Binckhorst op de schop
Een grote expositie in het voormalige KPN-gebouw op de Binckhorst wil mensen de ogen openen. Aandacht is er bijvoorbeeld voor de Amerikaanse kunstenares Agnes Denes, die al in 1982 opzien baarde door midden op Manhattan in New York een graanveld in te zaaien als ‘politieke daad’. Voedsel versus onroerend goed.
In het oude KPN-gebouw, bekend als BINK36, huizen al meer kunstenaars. De plaats is ook daarom zo aantrekkelijk, aldus Huldman, omdat de Binckhorst de komende jaren helemaal op de schop gaat. Er wordt zelfs gedacht aan een stadspark in het gebied. Ruimte genoeg dus voor visionairen om op deze ‘nieuwe aarde’ in de eigen stad alvast een voorschotje te nemen.
Architect Winy Maas, die in 2000 het Nederlandse paviljoen op de Wereldtentoonstelling in Hannover ontwierp – een gebouw met bomen op het dak – gaat nu voor de Binckhorst een eigenzinnige varkenshouderij ontwikkelen. Maas, die zegt graag in utopieën te denken, kwam eerder in het nieuws met een ontwerp voor een ‘varkensflat’.
Andere kunstenaars die aan Foodprint meewerken, denken meer aan een ‘landschappelijke supermarkt’: een park met een moestuin en met fruitbomen, waar iedereen, als waande hij zich in het paradijs, de vruchten die hij nodig heeft kan oprapen. Op deze manier wordt onderzocht hoe voedselproductie de bedrijvigheid in de stad kan stimuleren.
Andere kunstenaars maken de komende maanden speciaal voor Foodprint nieuw werk. Christien Meindertsma ontwerpt kleurboeken over het moderne boerenbedrijf. Atelier Van Lieshout maakt een futuristische machine die mensenvlees omzet in varkensvoer.
In het najaar verschijnt een speciale stadsgids over de veelkleurige ‘culinaire identiteit’ van Den Haag. De Haagse markt, het Westland en Chinatown zijn maar een paar voorbeelden van Haagse plekken die in het teken van voedsel staan. In de gids vertellen koks, expats, boeren en anderen over hun favoriete gerechten. Er komen ook Haagse recepten in.
Verlichte heersers
Ook in kerkelijke kring groeit, ingebed in gedachten over de omgang tussen mens en natuur, de belangstelling voor voedsel. Gezonde Gronden, een Haags boeren- en burgerinitiatief, is al enkele malen te gast geweest in de Maranathakerk. Er bestaan plannen om een groenstrook naast de kerk te bestemmen voor ‘permacultuur’, voedselproductie op kleine schaal.
Bessie Schadee, verbonden aan Gezonde Gronden, schetste op deze avonden een somber beeld van door kunstmest uitgeputte landbouwgrond, krachteloos massavoedsel en mensen die hooguit als verlichte heersers naar de natuur kijken. Zij pleitte voor meer zelfwerkzaamheid en zelfredzaamheid van de stadsmens. De toekomst is volgens haar aan sociale, ecologische en economische duurzaamheid. Schadee: ‘De natuur is overvloedig.’ Alleen is Den Haag volgens haar een ‘lastige stad’; er is relatief weinig onbenutte grond.
Gezonde Gronden werkt mee aan het programma van Foodprint. Samen met kunstenaar Nils Norman wordt in de stad een permacultuurtuin met informatiepaviljoen ingericht.
Zie: www.stroom.nl
Andere artikelen over het thema stad en voedsel:
Dadels en olijven, melk en honing in Stadskloostertuin
Sociale media
Follow @KerkDenHaag