Kerk in Den Haag

Sterke vrouwen, schrijnende verhalen

Geen papieren, geen toekomst: over 'illegalen': schrijnende verhalen

Door Margot C. Berends
Gepubliceerd september 2009, jaargang 13, nr. 118

Achtergrond Ze worden vaak ‘illegalen’ genoemd, maar anderen spreken liever van ‘ongedocumenteerden’. Een paar verhalen uit de praktijk.

Op een avond vertelde Henk Baars, verbonden aan Stek (Stad en kerk), onlangs ‘schrijnende verhalen’. Geschiedenissen van illegalen die bij Haagse kerkelijke instanties bekend zijn. De toehoorders werden er stil van.

Waargebeurde, persoonlijke verhalen maken iets los. Met als gevolg dat er misschien iets verandert. In Den Haag, in Nederland, in de bureaucratie die mensen kan vermalen.

Geen werk, geen uitkering

Zo is er het verhaal van de man die gevlucht is naar Nederland vanuit een land dat inmiddels niet meer bestaat. Hij is daardoor statenloos geworden en kan niet meer terug. Tijdens een routinecontrole kan hij geen identiteitsbewijs laten zien, waarna hij in vreemdelingendetentie terechtkomt.

Uit psychologisch onderzoek is bekend dat de man ongeschikt is om met twee mensen in een cel te zitten. Toch moet hij zijn cel met een ander delen. Onder invloed van medicijnen raakt hij in een psychose, en in die toestand raakt hij in gevecht met zijn celgenoot. Nu hij een strafblad heeft, wordt hij officieel voor tien jaar ‘ongewenst in Nederland’ verklaard. Die verklaring staat vervolgens alles in de weg. Hij kan niet terug naar zijn vroegere land en mag niets in Nederland. Hij mag niet werken, niet wonen, krijgt geen uitkering. Iedere procedure om uit de problemen te geraken, kost geld. Dat is er niet.

Op straat

Er is het verhaal van een Afrikaanse vrouw die in Nederland een Afrikaanse man heeft leren kennen. Ze hebben samen een kind, en ze is zwanger van nummer twee. De man heeft een verblijfsvergunning gekregen, dus de verwachting is dat vrouw en kind dat ook krijgen. Voordat ze die kunnen aanvragen, moet de man het pasje van zijn vergunning binnenkrijgen. Daar gaan een paar maanden overheen. Ook duurt het altijd een tijdje voordat de eerste uitkering binnen is. Het gezin woont zo lang op een kamertje bij een vriend. Maar die heeft het na een tijdje wel gezien, en zet de drie – inclusief ongeboren kind – op straat.

Risico

Dan is er het verhaal van een man die terug wil naar zijn land. Terug móét. Hij is uitgeprocedeerd en heeft nu een paspoort nodig om terug te reizen. Daarvoor moet hij vanuit Nederland naar de ambassade in Brussel. De reis en het paspoort kosten geld, dat hij niet heeft. Tijdens zijn treinreis naar Brussel bestaat het risico dat hij opgepakt wordt en in maandenlange vreemdelingendetentie geraakt. Het verhaal dat je op weg bent naar een ambassade helpt niet, zo hebben anderen inmiddels ervaren. Afgezien van dit risico duurt de hele procedure een paar maanden, waarin de man geen inkomsten heeft.

Het feit dat deze verhalen bekend zijn, heeft op zich iets geruststellends. Vluchtelingenhulp, Stek – ze hebben enigszins kunnen helpen. Hoeveel levensverhalen de hulpinstanties niet halen, is onbekend.

Botje bij botje

Hilly Merx, ook verbonden aan Stek, en de Lukaskerk helpen met name ‘ongedocumenteerden’ en dan vooral vrouwen. Merx vertelt hoe ze iemand die terug moet naar het land van herkomst, voorziet van een ‘rugzakje’. Met daarin bijvoorbeeld een naaimachine, om een bron van inkomsten te genereren.

‘Denk overigens niet dat iemand die terugkeert, met open armen ontvangen wordt. Zij (of hij) is meestal een loser. Destijds is botje bij botje gelegd om een familielid te laten vluchten, en dan komt zo iemand opeens terug. Vanuit het rijke Westen. Die zal wel geld hebben, denkt iedereen. Wat dus niet het geval is.’ Met name vrouwen alleen, die terugkeren, zijn volgens Merx ‘aan de goden overgeleverd’.

Bij alle sombere verhalen zijn er gelukkig ook lichtpuntjes. De rugzakjes, bijvoorbeeld. Of het gebed voor die twee mannen die maar steeds tussen twee landen in bleven zwabberen en besloten om zich opnieuw te melden in het terugkeercentrum voor asielzoekers in Ter Apel. Dat betekent dat ze zich laten insluiten, en opnieuw de hele procedure voor een verblijfsvergunning aangaan. Maar ze gaan niet zomaar naar het hoge noorden. Eerst hebben ze een zegen gekregen in de Lukaskerk.

En zo zijn er meer mensen, die kunnen rekenen op een kaarsje in de ‘lichtjesboom’ in de Lukaskerk. Missen we iemand, is iemand opeens verdwenen – God weet waarnaartoe? Dat vragen ze zich in deze kerk, die ook uitdeelpunt van de Voedselbank is, iedere week af. Heeft er iemand hulp nodig? Het minste wat ze kunnen doen, is een kaarsje aansteken.

Blijmoedigheid

Tot besluit het positieve verhaal. Al die vrouwen die de Lukaskerk en de Voedselbank weten te vinden en die ‘ongedocumenteerd’ zijn, blijken sterke vrouwen te zijn, aldus Hilly Merx. ‘Ze zijn superactief. Als er in de Lukaskerk mensen nodig zijn kunnen we altijd een beroep op hen doen. Ze koken, maken schoon, zetten koffie. Met een blijmoedigheid, waar ze die vandaan halen? Prachtig!’

De eerste drie verhalen zijn opgetekend uit de mond van Jenneke van Veelen, werkzaam bij Stek op de afdeling individuele financiële hulpverlening.

 

Nummer vol verhalen

Dit septembernummer van Kerk in Den Haag staat in het teken van ‘verhalen’.

Verhalen vertellen, lezen, uitleggen, uitwisselen en aanhoren.

Levensverhalen en bijbelverhalen, en de relatie tussen beide.

Kortom, een nummer om op verhaal te komen.

Waarom word ik zo moe van mijn werk? Levensverhalen en bijbelverhalen.

Verhalentafel: ouderen gezocht om over de Haagse kerk van vroeger te vertellen

Op je matje de storm op het meer beleven: yoga met bijbelse verhalen

Nico ter Linden en Lija Hirsch laten het Jozefverhaal klinken

Interview met Louis Berger die op het punt staat het verhaal van zijn leven op te schrijven