Archief
Jaargang:

Graafland versus Opschoor

‘Geloof bloeit op bij sociale onzekerheid'

Door Jan Goossensen
Gepubliceerd januari 2009, jaargang 12, nr. 112

Reportage ‘Streven naar verdelende rechtvaardigheid? De bijbel geeft daarvan een gevarieerd beeld.’ Aldus de econoom en theoloog Johan Graafland, hoogleraar in Tilburg, onlangs op een discussieavond in De Boskant.

Illustratie Willeke Brouwer

Graafland sprak het beeld tegen dat de bijbelse verhalen collectief in één dwingende richting wijzen: absolute gelijkheid als hoogste goed. Integendeel, hij illustreerde aan de hand van voorbeelden, dat sommige verhalen anders tegen armoede en rijkdom aankijken dan velen op het eerste gezicht denken. Zo wordt privaat bezit niet verboden, mag beloning afhangen van inspanning, en is er ook sprake van beloning naar behoefte of draagkracht. Als er al een christelijke visie op marktwerking is, zou die volgens hem bestaan uit bestrijding van armoede en het recht op een redelijk bestaansminimum.

 Felle kritiek

Graaflands stelling dat liberalisering van de wereldhandel op de lange termijn tot daling van armoede leidt – mits de economische groei goed wordt aangewend –  en daarmee een aanvaardbaar of aantrekkelijk christelijk perspectief kan zijn, lokte felle kritiek uit van Hans Opschoor, milieueconoom en hoogleraar aan de VU.

Om te beginnen kan groei binnen landen juist tot grotere ongelijkheid leiden. Verder veroorzaakt het kapitalisme op de lange termijn ecologische rampen, ‘omdat de markteconomie, als die niet beteugeld wordt, de neiging heeft in alle opzichten te falen’. Hij had verwacht dat Graafland een grotere betrokkenheid bij de mondiale armoede en ecologische problemen had getoond.

Ook bij Graaflands vertrouwen in ‘maatschappelijk verantwoord ondernemen’ zette Opschoor vraagtekens. Hij werd daarin gesteund door enkele kenners. Als er een crisis uitbreekt, verdwijnt die doelstelling snel naar de achtergrond.

Crisis zet alles op de helling

De avond, die door de werkgroep ‘Geloof en economie’ van de Haagse Gemeenschap van Kerken samen het Haagse CDA was belegd naar aanleiding van Graaflands recente boek ‘Het oog van de naald’, kreeg een wending door de constatering dat de huidige economische crisis alle theoretische verhandelingen op de helling zet.

Graafland noemt het begrijpelijk dat bedrijven, om te overleven, hun sociale en milieudoelstellingen tijdelijk op een laag pitje zetten. Opschoor vindt daarentegen dat regeringen, zoals de nieuwe Amerikaanse president Obama lijkt te willen doen, van de nood een deugd moeten maken en creatieve oplossingen moeten bedenken door op z’n Keynesiaans te investeren in schone en zuinige technologie.

 Grote schade

Sprekend over de verhouding tussen christelijk geloof en economie, benadrukte Opschoor het ‘zorgelement’, dat voor hem vanaf Genesis (‘Ben ik mijn broeders hoeder?’) een belangrijke bijbelse notie is. ‘We moeten zorgen voor het milieu en voor de biodiversiteit.’

Graafland gooide het over een andere boeg. De Europese verzorgingsstaat, die mensen van de wieg tot het graf beschermt, heeft in zijn ogen voor velen het christelijk geloof overbodig gemaakt. Hij prees de Verenigde Staten, nog steeds een christelijke natie, ‘hoewel de economische en milieupolitiek van Bush, die ver af staat van de bijbelse ethiek, het christendom grote schade heeft toegebracht’.

Hij wees op positieve tendensen, zoals de sociale betrokkenheid van veel Amerikaanse burgers onderling. ‘Misschien leidt economische en sociale onzekerheid er ook toe dat het geloof weer opbloeit.’

| |