Kerk in Den Haag

Geschiedenis van Scheveningen: ‘De voordeur der kerk zal gesloten blijven’

Door Jan Goossensen
Gepubliceerd januari 2010, jaargang 13, nr. 122

Boekbespreking Scheveningen is altijd een verhaal apart. Ook over de kerken in dat dorp zijn veel en bijzondere verhalen te vertellen. N. Schelhaas heeft dat gedaan in een boekje dat laat zien hoe boeiend kerkgeschiedenis kan zijn.

In keurige hoofdstukken wordt de Werdegang van het christendom aan zee beschreven, zelfs vanaf Jezus’ geboorte, toen Scheveningen nog niet eens bestond. Deze hang naar volledigheid gaat niet ten koste van de leesbaarheid. De emeritus-predikant Schelhaas is immers een man van het woord en in soepele zinnen laat hij het christendom het dorp binnenmarcheren. De eerste gelovigen kerkten in Den Haag, maar tot grote vriendschap heeft dat nooit geleid. De eerste kapel op het duin verrees halverwege de veertiende eeuw, al zou het nog een eeuw duren voordat de gemeenschap een echte parochie werd en zich van Den Haag mocht afscheiden. De beschermheilige was Antonius Abt en de kapel werd gebouwd op de plaats waar nu de Oude Kerk staat.

Petit histoire
Schelhaas is op zijn best als hij de feiten inkleurt met anekdotes en kleine wederwaardigheden. Deze petit histoire is een goede aanvulling op de grote verhalen uit de geschiedenisboeken. Ooit geweten dat er een felle strijd heeft gewoed om de bouwplaats van de Nieuwe Kerk, omdat die te dicht bij de rooms-katholieke kerk St. Antonius Abt aan de Scheveningseweg zou komen, waardoor de zoekende kerkgangers uit het simultane klokgelui niet meer wijs konden worden? Uiteindelijk heeft een beroepszaak bij de Kroon de doorslag gegeven: de Nieuwe Kerk mocht er in 1892 komen.
De negentiende eeuw zorgde voor grote bouwkundige bedrijvigheid. De uittocht van orthodoxe gelovigen uit de hervormde kerk zorgde voor veel nieuwbouw. Tot in de twintigste eeuw zette de bouwwoede zich voort. Alle soorten gereformeerd, gerangschikt in A- en B-kerken, komen keurig aan bod; dat is Schelhaas als gereformeerd man wel toevertrouwd.
Tussen de regels door krijgt de lezer ook een vleug mentaliteitsgeschiedenis mee. In de negentiende eeuw moesten armen die ondersteuning van de diaconie kregen, verplicht naar de armenkerk; een bijeenkomst in het koor van de Oude Kerk. ‘De voordeur der kerk zal gesloten blijven; de armen in deze godsdienst zullen ingaan door den ingang van de consistorie.’

Geliefde bakens
Schelhaas besluit zijn boekje met een pleidooi om ook niet-gelovige burgers om advies te vragen als een kerk moet worden gesloten en afgebroken. Kerkgebouwen maken een dorp leefbaar en torens zijn geliefd als bakens in de buurt. Om met een variant te eindigen: ook kennis van de geschiedenis draagt bij aan de leefbaarheid. De auteur heeft daar een goed voorbeeld van gegeven. Alleen jammer dat naast de foto’s nergens een plattegrondje is afgedrukt waarop te zien is waar de eerste Bethelkerk stond, of de Prins Willemkerk, de Duindorpkerk, of waar het oud-gereformeerde Hennephofkerkje staat.
Merkwaardig is verder dat de namen van de voornaamste kerken verkeerd gespeld worden. Het is de Nederlandse Hervormde Kerk (niet: Nederlands; het woord slaat op kerk, niet op hervormd); de Gereformeerde Kerken in Nederland (niet: Gereformeerde kerk; het meervoud duidt de zelfstandigheid van de plaatselijke kerken aan); de Protestantse Kerk in Nederland (niet: van Nederland); de Christelijke Gereformeerde Kerk (niet: christelijk). Maar een kniesoor die daar op let.

Dr. N. Schelhaas: Kerken op Scheveningen. Prijs € 14,95. Bestellen via mailadres: nschelhaas@12move.nl.