Kerk in Den Haag

Bijbels QRS

Grondbegrippen uit de bijbel: Hemel en aarde

Door Margreet R. Klokke
Gepubliceerd maart 2009, jaargang 12, nr. 114

Bijbels QRS De bijbel staat vol woorden. Gedurende de geschiedenis heeft de mens, de kerk, die woorden een eigen leven ingeblazen. En er woorden aan toegevoegd, die bij nader inzien helemaal niet in de bijbel staan.

In de bijbelkiosk aan de boulevard in Scheveningen zag ik laatst die oude prent hangen, van de twee wegen. De ene weg ziet er levendig uit. Langs de kant ervan wordt uitbundig gegeten, gedronken en feestgevierd. Hier en daar wordt er ook een scheve schaats gereden. De andere weg ziet er godsdienstig uit. Langs de kant staan kerken en kapellen. Er worden geen scheve schaatsen gereden, maar goede werken gedaan. De ene weg leidt naar de hel, en de andere naar de hemel.

Het komt door een indringende prent als deze, dat je in de context van de bijbel geneigd kunt zijn, hemel en hel als een ‘paar’ te zien. Twee woorden, die samengaan als elkaars tegenovergestelde.

Maar die voorstelling is verkeerd. De hel komt in de bijbel eigenlijk niet voor. In het Oude Testament is wel sprake van een soort onderwereld. Alle gestorvenen gaan erheen, hoe ze ook geleefd hebben, welke weg ze ook gegaan zijn. En in het Nieuwe Testament komen wel gelijkenissen voor, waarin gesproken wordt over ‘de buitenste duisternis’ waar je terecht komt als… Maar die buitenste duisternis, die bevindt zich op aarde.

En waar in het Nieuwe Testament over de ‘Gehenna’ gesproken wordt, doelt men op de plaats, vlak buiten Jeruzalem, waar misdadigers begraven worden. Geen prettige omgeving om de nacht door te brengen, maar het líjkt in de verste verte niet op de klassieke voorstelling van de hel. Nee, de hel komt niet voor in de bijbel. Hemel en hel vormen dan ook geen bijbels woordpaar. Die combinatie is van later, van de kerk.

In de bijbel hoort de hemel bij de aarde. Hemel en aarde vormen daar net zo’n paar als God en mens. Zoals de bijbelschrijvers nooit over God spreken los van de mens – en niet van de mens, los van God – zo laten ze hemel en aarde altijd samen opgaan. Denk maar aan die bede uit het Onze Vader: ‘Uw wil geschiede op aarde, zoals in de hemel.’

De mens leidt een onvast bestaan op de aarde. Dat lees je elke dag in de krant. Dat het er desondanks leefbaar is, daarvoor staat de hemel garant, in de beeldtaal van de bijbel. ‘De hemel, die geweldige koepel – wat zit er in die regionen allemaal verborgen…? – speelt er de rol van het arsenaal van Gods verrassingen, dat voor ons nog verborgen is, maar steeds opnieuw, verrassend en onverwacht geopend wordt. Als de bijbel ervan spreekt dat de hemelen geopend worden, gebeuren er altijd verrassende dingen op aarde.’ (1)

De geschiedenis van God en mens kan aan een volgend hoofdstuk beginnen. De mens leeft met andere woorden niet op aarde om na zijn dood in de hemel te komen. De hemel is er om ervoor te zorgen dat de aarde toekomst heeft. Dat de mens, door de ontmoeting – soms even – met God, zijn weg gesterkt kan vervolgen.

(1) Citaat uit ‘Taalwegen en dwaalwegen’ van K. Bouhuijs en K.A. Deurloo.

 Nieuwe rubriek over theologie

Margreet Klokke, predikant van de Kloosterkerk, en Trinette Verhoeven, predikant van de Lutherse Kerk, schrijven om beurten een aflevering van een nieuwe theologische rubriek. De titel is ‘Bijbels QRS'. Daarin lichten ze grondbegrippen uit de bijbel toe. De titel is ontleend aan een soortgelijk boek uit 1941 van de beroemde theoloog K.H. Miskotte (1894-1976), Bijbels ABC, waarin hij bijbelse grondwoorden en structuren behandelt, als wapen van de christelijke gemeente tegen het nationaal-socialisme.