Kerk in Den Haag

Wapenborden officieel beschermd

Gulden Vliesridders houden plek in Grote Kerk

Gepubliceerd april 2009, jaargang 12, nr. 115

Nieuws De Haagse protestantse gemeente is blij dat de zestiende-eeuwse wapenborden in de Grote Kerk nu officieel beschermd worden. Het zijn borden van de Ridders van het Gulden Vlies.

Vijfendertig wapenborden in de Grote Kerk verwijzen naar de bijeenkomst van de ridders van de Orde van het Gulden Vlies, in 1456 in Den Haag.

Deze ridderorde werd in 1430 opgericht door Philips de Goede, hertog van Bourgondië, om de adel te binden aan de vorst en om een hechte band te smeden tussen de dertig meest vooraanstaande edelen in het Bourgondische rijk. Hiertoe werd regelmatig een vergadering belegd, een ‘kapittel’. Deze kapittels vonden plaats in wisselende steden.

Tijdens deze bijeenkomsten werden de politieke situatie en andere rijkskwesties besproken, het beleid, en zaken die individuele ridders van het Gulden Vlies betroffen. Overledenen werden herdacht, wangedrag en misdaden bestraft en positieve inbreng voor het landsbelang werd geprezen.

Dit gebeurde telkens met veel ceremonieel machtsvertoon en kerkelijke plechtigheden. Er werd vergaderd in het koor van de belangrijkste stadskerk, dat voor zo’n kapittel speciaal werd ingericht. De bijeenkomst duurde een dag of tien. De wapenschilden van alle Vliesridders werden in het koorgestoelte aangebracht zodat iedereen een eigen zitplaats had. In enkele kerken zijn deze wapenborden bewaard gebleven.

 Verheugd en vereerd

De Haagse wapenborden zijn bij een brand in 1539 verloren gegaan, maar snel daarna gereproduceerd. Eén origineel bord bleef behouden, het veel grotere hertogelijke bord van Philips de Goede. Onlangs zijn de wapenborden officieel aangewezen als ‘beschermd voorwerp in het kader van de wet tot behoud van cultuurbezit’.

Als zulke beschermde voorwerpen worden uitgeleend aan een ander land, bijvoorbeeld voor een tentoonstelling, is toestemming van de Erfgoedinspectie nodig. Ook verplaatsing binnen Nederland moet worden gemeld. Wanneer de eigenaar een beschermd voorwerp naar het buitenland wil verkopen, moet hij dit eerst ter verkoop aanbieden aan de Nederlandse staat.

Het protestantse college van kerkrentmeesters voelt zich ‘verheugd en vereerd’ over de bescherming van de Gulden Vlies-borden. De Grote Kerk is formeel eigendom van de Haagse protestantse gemeente. Het gebouw wordt beheerd door de Stichting Grote Kerk Den Haag.

Slaapkamer

De Orde van het Gulden Vlies werd erkend door de paus en geniet pauselijke privileges. Sinds 1700 zijn er twee Orden van het Gulden Vlies: in Oostenrijk en in Spanje. Vanaf 1851 kunnen ook personen met deze orde onderscheiden worden die niet rooms-katholiek en niet van adel zijn. Onder anderen koningin Beatrix is in de Orde van het Gulden Vlies opgenomen.

Een van de voorrechten van de Ridders in deze Orde is dat zij van de paus het recht hebben gekregen om in hun slaapkamer een mis te laten opdragen. Dit voorrecht delen zij met hoge geestelijken en rooms-katholieke vorsten.