Kerk in Den Haag

Proefschrift over Harry de Lange

H.M. de Lange: econoom met hartstocht voor een betere wereld

Door David Renkema
Gepubliceerd februari 2009, jaargang 12, nr. 113

Recensie De Haagse econoom dr. Harry de Lange lanceerde, samen met Bob Goudzwaard, de term ‘de economie van het genoeg’. Hij was een aanjager van de oecumenische beweging. Portret van een netwerker pur sang.

Harry de Lange was gedurende enkele decennia een van de aanjagers van de oecumenische beweging in Nederland en Europa. In Den Haag was hij betrokken bij de Remonstrantse Broederschap en de Kloosterkerk.

Zijn naam is nauw verbonden met het concept van een verantwoordelijke maatschappij, een samenleving waarbij ieder mens de mogelijkheid heeft om vorm te geven aan de verantwoordelijkheid die hij of zij draagt tegenover God en tegenover en voor de naaste. Vanuit ‘links’ (Christenen voor het Socialisme, communisten) is dit concept altijd beschouwd als te personalistisch. In hun ogen had De Lange veel te weinig aandacht voor de harde economische structuren.

Vanuit ‘rechts’ kwam het verwijt dat De Lange te veel verwachtte van de invloed van de overheid. Vandaag de dag staat het begrip verantwoordelijkheid centraal in de christendemocratie, maar daar lijkt het – bedoeld of onbedoeld – versmald te zijn tot individuele zelfredzaamheid. Vanuit de mensvisie van De Lange is deze beperking een gruwel.

 Tijdsbeeld

Greetje Witte-Rang heeft een zeer geslaagde poging ondernomen om het leven en de werken van Harry de Lange in kaart te brengen. Haar omvangrijke dissertatie (659 pagina’s) geeft een prachtig beeld van met name de discussies in kerk en samenleving gedurende de tweede helft van de twintigste eeuw. Ze besteedt daarbij veel aandacht aan de mensen die een belangrijke rol in zijn leven hebben gespeeld, zoals de economen Jan Tinbergen en Bob Goudzwaard, de theologen Henk Berkhof en Willem Banning, en de ethici Herman Heering en Paul Kraemer. Ook aan de organisaties waar Harry de Lange actief is geweest: Wereldraad van Kerken, Raad van Kerken, Multidisciplinair Centrum voor Kerk en Samenleving, Instituut voor Normen en Waarden.

 Vermogen om te schakelen

Na lezing van de dissertatie viel mij eens te meer op dat Harry de Lange als geen ander het vermogen tot schakelen bezat. Hij was bij machte te schakelen tussen wetenschap, kerk en politiek, tussen economie, ethiek en theologie, tussen mondiale, nationale en lokale verbanden. Hij was in staat om agenda’s te beïnvloeden, mensen te enthousiasmeren en strategieën te ontwikkelen. Hij was – in hedendaags taalgebruik – een netwerker pur sang.

‘Geen recht de moed te verliezen’, zo heet het proefschrift. Deze uitspraak tekent zijn hartstocht voor een rechtvaardiger wereld. Onwillekeurig blijft de vraag hangen waar het elan van de oecumene is gebleven, met onder andere de economie van het genoeg en het conciliair proces voor gerechtigheid, vrede en heelheid van de schepping.

De (georganiseerde) kerken lijken sowieso een andere – meer bescheiden – positie in te nemen dan gedurende de hoogtijdagen van De Lange. Het vertrouwen in het vermogen van overheden om de samenleving in te richten is – mijns inziens niet ten onrechte – verminderd. De mondiale samenleving van deze eeuw lijkt ook te ingewikkeld te zijn geworden om als integer persoon voortdurend te schakelen tussen verschillende niveaus en disciplines.

 De kunst zal zijn om de bestaande veelkleurige netwerken van mensen van goede wil onderling te verbinden, te verbreden en te verdiepen. Deze netwerken zullen minder afhankelijk van enkele personen zijn, zullen minder vaste structuren en ideologieën hebben en zullen ook vluchtiger zijn. Te hopen is dat kerken op enigerlei wijze deel uitmaken van deze netwerken. Maar willen en kunnen ze (we) dat nog opbrengen?

 Greetje Witte-Rang, ‘Geen recht de moed te verliezen. Leven en werken van dr. H.M. de Lange (1919-2001)’. Uitgave Boekencentrum.