Kerk in Den Haag

Haagse theoloog Tom Mikkers winnaar Spaanprijs 2011

Door Jan Goossensen
Gepubliceerd mei 2011, jaargang 14, nr. 136

Nieuws Tom Mikkers uit Den Haag is onderscheiden met de tweejaarlijkse J.B.Th. Spaanprijs voor christelijke communicatie. De prijs is vernoemd naar de 'goede' journalist Jan Spaan die in de Tweede Wereldoorlog bij de 'foute' Telegraaf werkte.

Tom Mikkers (1969) is rooms-katholiek van huis uit, maar is momenteel remonstrants theoloog en godsdienstwetenschapper. Hij was korte tijd vicaris (hulppredikant) in de Kloosterkerk in Den Haag. Hij is nu algemeen secretaris van de Remonstrantse Broederschap, een vrijzinnige protestantse kerk.

Mikkers krijgt de Spaanprijs voor zijn inzet en creativiteit in de afgelopen jaren op het gebied van 'nieuwe media' op kerkelijk terrein. Hij ontplooit baanbrekende initiatieven en is onder andere de drijvende kracht achter de 'Nacht van de theologie', op 21 juni in de Hermitage in Amsterdam, een soort theologisch Boekenbal.

De Spaanprijs bestaat uit een geldbedrag van 2.500 euro en een oorkonde. Later dit jaar wordt de prijs officieel uitgereikt.

De Spaanprijs is vernoemd naar de protestantse journalist Jan B. Th. Spaan (1900-1969), die met zijn partner Lenie Schenk (1907-1992) in de jaren dertig onder meer oprichter was van het toentertijd in journalistiek opzicht vernieuwende landelijk kerkelijk weekblad Hervormd Nederland (1936-2002).
Uit zijn nalatenschap wordt sinds 1976 een tweejaarlijkse mediaprijs uitgeloofd voor christelijke communicatie in brede zin. De prijswinnaars worden gehuldigd voor het doorgeven van de bijbelse en kerkelijke traditie aan nieuwe generaties met de beste publicitaire of artistieke mogelijkheden van het moment.

De naamgever van de prijs, Jan Spaan, is verder bekend om zijn verzetswerk tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hij was redacteur en redactiesecretaris bij dagblad De Telegraaf in Amsterdam, en bleef dat tot aan de bevrijding. Het waren functies waarbij hij uitgroeide tot vertrouwenspersoon van de redactieleden. De krant werd geleid door hoofdredacteuren en directeuren met onverbloemde nazi-sympathieen. Vooral in de laatste oorlogsjaren transformeerde De Telegraaf tot een rabiate pro-Duitse krant.
Het is de verdienste van Spaan, samen met nog enkele collega's, dat ze kans hebben gezien hun gewone werk als dekmantel te laten fungeren voor het organiseren en begeleiden van een illegale nieuwsstroom vanuit verzetsgroepen in het bezette Nederland naar de Nederlandse regering in ballingschap, en vice-versa.

De Telegraaf kreeg na de bevrijding enkele jaren een verschijningsverbod opgelegd. Redacteuren kregen voor korte of langere tijd een beroepsverbod. Om die reden - overigens geheel ten onrechte - kreeg Spaan in de maanden direct na de bevrijding vanwege zijn dubbelrol niet direct het vertrouwen van de leiding van de Hervormde Kerk, toen die voor haar ambitieuze publiciteitswerk een nieuw landelijk kerkblad oprichtte en ook in contact kwam met het duo Spaan en Schenk.
Uiteindelijk nam de Hervormde Kerk het vooroorlogse Hervormd Nederland over, inclusief de oprichters, maar vanwege onverenigbaarheid van karakters - dominees versus journalisten - duurde deze samenwerking niet lang. Na een jaar verliet Spaan teleurgesteld het nieuwe kerkblad, dat later als 'tweede' Hervormd Nederland furore zou maken en in de jaren zeventig zou uitgroeien tot gerespecteerd opinieweekblad op het terrein van geloof, kerk en samenleving.

Mariette Wolf heeft in haar dissertatie ´Het geheim van De Telegraaf´ (2009) de positie van De Telegraaf in de Tweede Wereldoorlog en de rol van Jan Spaan daarbij, uitvoerig beschreven.

Eerdere winnaars van de J.B.Th. Spaanprijs waren onder anderen componist Willem Vogel, Ikon-journaliste Mary Michon, bijbelvertaler Anne van der Meiden en (in 2009) strip-kunstenares Sela©.