Kerk in Den Haag

Ineke Noomen en Erik Borgman op 17 april over internetspiritualiteit

Door Jan Goossensen
Gepubliceerd april 2009, jaargang 12, nr. 115

Interview Internet biedt ongekende mogelijkheden voor wie op spirituele ontdekkingsreis wil gaan. In gesprek met Ineke Noomen. ‘Iedereen vindt er wel iets van zijn gading.’ Op 17 april is er een symposium over.

Ineke Noomen is als cultuursocioloog verbonden aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Ze doet promotieonderzoek naar religie en spiritualiteit op het internet, waarbij zij haar interesses voor hedendaagse media, zingevingprocessen en de culturele aspecten van modernisering verenigt.

 Waarom zoekt iemand haar of zijn spiritualiteit op internet?

Ineke Noomen: ‘Surfen op het internet kan worden vergeleken met winkelen in een grote spirituele supermarkt. Mensen zoeken tegenwoordig naar een vorm van spiritualiteit die precies bij hen past. Dat klinkt subjectief, maar veelal gaat het in wezen om ieders persoonlijke zoektocht naar het goddelijke in de mens. Onder meer door internet ontdek je dat er meer wegen zijn die je op het spoor zetten van je goddelijke zelf.’

Dit soort new age-taal klinkt nogal individualistisch.

‘Dat is het zeker, maar je kunt niet zeggen dat surfen op het net je per se individualistisch of eenzaam maakt. Internet is ook een medium bij uitstek waardoor mensen met elkaar in contact kunnen komen. Daarom weerspiegelt het web voor sommigen ook wel de spirituele verbondenheid van alle mensen.

Wie naar zingeving zoekt, kan ook bij andere media terecht, zoals tijdschriften, boeken, radio- en tv-programma’s. Samen bieden zij een gevarieerd aanbod voor hedendaagse ‘zinzoekers’. De een geeft zich op voor een groepscursus meditatie, een ander houdt het bij een artikeltje over persoonlijke ontwikkeling in een vrouwenblad onder het genot van een glaasje wijn.’

 Wat voor soorten websites richten zich op religieuze en spirituele zoekers?

‘Er is van alles. Informatieve sites met kerknieuws, chatruimten voor jongeren, sites die een Alphacursus aanbieden, sites waar mensen vanuit hun religieuze inspiratie maatschappelijke activiteiten presenteren, discussieforums, en sites waar bezoekers gebedsintenties kunnen intikken die vervolgens op het scherm verschijnen met een kaarsje ernaast. Ik ken bijvoorbeeld een site waar die intenties worden doorgestuurd naar de zusters in een klooster, die ze in hun kapel meenemen in hun eigen gebeden. Daar raakt de online-wereld de gewone wereld.’

 Het aanbod lijkt groot. Wordt er veel gebruik van gemaakt?

‘Dat valt moeilijk te zeggen. De belangstelling zal per site verschillen. Ik vermoed dat het opsteken van een virtueel kaarsje geen grote groepen zal aanspreken, maar dat het voor wie dat wel doet een ritueel van grote waarde kan zijn.

Internet trekt allerlei soorten mensen aan. Niet alleen keurige zinzoekers, maar ook gebruikers die een site voltikken met onzin. Religie blijkt een gevoelig onderwerp. Daarom moet je je op forums vaak eerst aanmelden, al is het met een nickname. Ik heb één site gezien die, na misbruik van het forum, zelfs een huisadres vraagt van de leden. Daar hebben ze de drempel nu heel hoog opgeworpen.’

 Uw conclusie is tot nog toe dat internetspiritualiteit in een behoefte voorziet?

‘Zeker. Juist de grote variatie aan sites maakt dat iedereen wel iets van zijn gading vindt. Het is maatwerk. Je kunt er je geloof verdiepen, door bijvoorbeeld teksten van kerkvaders te ‘googlen’ of in een chatroom samen te bidden. Maar je kunt evengoed te rade gaan bij opvattingen van andere geloofstradities.

Internet kan enorm handig zijn. Het is laagdrempelig, goedkoop en je hoeft er de deur niet voor uit. Het is lang niet voor iedereen een vervanging voor ‘echte’ religieuze activiteiten, maar het kan een waardevolle aanvulling zijn.’

 Blijft de kritiek, dat internet een surrogaat-spiritualiteit aanbiedt.

‘Dat ervaren de deelnemers vaak anders. Als je op je scherm een mooie tekst van jezelf ziet verschijnen met een flikkerend kaarsje ernaast, en je weet dat die tekst er volgende maand nog staat, en oproepbaar is voor talloze anderen over de gehele wereld, dan kan dat een intens gevoel oproepen. Vergelijk dat eens met een kaarsje branden in een kerk, zonder de intenties erbij, een van de vele anonieme kaarsen in het rek, en in de wetenschap dat de k

oster over een uur al die kaarsen weer uitblaast.’

Symposium over spiritualiteit op het internet

 

In Den Haag wordt op vrijdagmiddag 17 april een symposium over internetspiritualiteit gehouden.

Behalve drs. Ineke Noomen spreken er prof. dr. Erik Borgman en prof. dr. René Munnik.

De organisatie berust bij De Boskant en bij Isidorusweb, een katholieke internetsite.

Het symposium is in De Boskant, Fluwelen Burgwal 45. Toegang € 10. Aanmelden: zie www.deboskant.nl.

Voor algemene informatie: www.internetspiritualiteit.nl.