Kerk in Den Haag

Haagse tranen met een lach

‘Met mijn skelter racete ik langs de graven’

Door Margot C. Berends
Gepubliceerd oktober 2010, jaargang 14, nr. 129

reportage Een bezoek aan een begraafplaats stemt doorgaans weemoedig. Maar dodenakkers kennen ook geschiedenissen die een glimlach teweegbrengen. ‘Huilen in Den Haag’ organiseert rondleidingen.

Den Haag huilt, twee volle maanden lang. Iedere Hagenaar huilt wel eens, tranen verbinden ons met onze stadsgenoten, zo redeneerden de organisatoren van het evenement ‘Huilen in Den Haag’. Ze hebben een schitterend programma vol huil-activiteiten samengesteld. Het motto: ‘Verdriet en weemoed, leed met een knipoog, een traan met een lach, dwars door de sociale en culturele diversiteit van Den Haag.’
Een van de programmapunten is een wekelijks terugkerende wandeling op Haagse begraafplaatsen. Het Gilde Den Haag, dat al jaren allerlei stadswandelingen verzorgt, heeft dit thema speciaal voor ‘Huilen’ op de agenda gezet. Half september liep een eerste groepje over de Algemene Begraafplaats en r.k. begraafplaats St. Petrusbanden.

Schietoefeningen
In de aankondiging staat dat de wandeling anderhalf uur duurt, maar daar kun je rustig een uur bij optellen. Dat geeft niets, de tijd vliegt. Op de Algemene Begraafplaats hoorde een groepje van zes mannen en vrouwen hoe de plek destijds, rond 1830, in dit niemandsland tussen Den Haag en Scheveningen werd aangelegd. Het terrein behoorde vroeger toe aan het leger, dat er schietoefeningen hield met kanonnen. Deze stonden op het hoge deel opgesteld, en schoten over het lage gedeelte dat richting zee ligt. Het hoogteverschil bestaat nog steeds.
De toegangspoort was aanvankelijk aan de Koninginnegracht. Pas toen de tweede – hoge – helft van de Bankastraat werd bebouwd, kwam de ingang van de begraafplaats aan de kant van de Archipelbuurt te liggen.

Teken van leven
De gids wijst op verschillende soorten graven: gemetselde grafkelders voor wie geld had, graven die in het zand liggen voor de minder draagkrachtigen. De ruimte was beperkt, daarom liggen de grafstenen van de kelders pal naast elkaar, zodat de bezoeker eroverheen moet lopen.
In het lager gelegen deel valt een hoekje op met islamitische graven, die dateren vanaf 1930. Verder een gedeelte met gesneuvelde soldaten uit de Eerste Wereldoorlog. Onlangs verscheen een boekje waarin deze soldaten een ‘gezicht’ krijgen.
De entree van de huidige aula was oorspronkelijk een ‘schijndodenhuisje’. In de negentiende eeuw was er een golf van angst om levend begraven te worden, nadat een aantal gevallen van schijndood bekend waren geworden. Bij twijfel werd de persoon in kwestie in dit gebouwtje opgebaard. Om de twee uur controleerde een beambte of er misschien een teken van leven was. Rond 1930 werd de bakstenen aula aan dit witte pand vastgebouwd.

Zoldertje
Wie nog meer memorabele wetensaardigheden (met een traan en een lach…) wil horen, moet zelf de wandeling maar gaan maken. Eén anekdote nog, verteld door de jongste zoon van de vroegere beheerder van de andere begraafplaats aan de Kerkhoflaan, de rooms-katholieke. Hij was toevallig bij deze eerste rondleiding aanwezig. Het gezin van de beheerder woonde in de Tweede Wereldoorlog met elf kinderen in een speciaal voor hen gebouwde woning op het terrein van de begraafplaats. Een zoon van achttien was tijdens de razzia’s met enkele vrienden ondergedoken op een zoldertje van de grote ronde kapel. Die zolder is nu weggebroken, waardoor het glas in lood aan de achterkant van de kapel te zien is. Moeder bracht hen ’s nachts eten, kruipend langs de graven om onopgemerkt te blijven door de wachten.
De jongste zoon voegt eraan toe dat de begraafplaats een geweldige speelplek was. ‘Na sluitingstijd racete ik met mijn skelter over de paadjes.’

Tot eind oktober iedere zondag rondleidingen op Oud Eik en Duinen en op de twee begraafplaatsen aan de Kerkhoflaan. Aanmelden: www.huilenindenhaag. / www.gildedenhaag.nl.com

De rondleiding ging langs de arcade op de r.k. begraafplaats Sint Petrusbanden.

Duidelijk is te zien hoe op de Algemene Begraafplaats de aula later aan het ‘schijndodenhuisje’ is vastgebouwd.