Archief
Jaargang:

Mystiek: mond in mond en hart in hart - twee avonden over Hadewijch en Hammarskjöld

Door Margot C. Berends
Gepubliceerd oktober 2011, jaargang 15, nr. 139

agenda Twee bekende en veel gelezen mystici staan deze maand op de Haagse kerkelijke agenda’s: de dertiende-eeuwse Brabantse Hadewijch en de Zweedse politicus Dag Hammarskjöld (1905-1961). Met name Hadewijch getuigt op gepassioneerde wijze van haar bevindingen. Kun je dat vergelijken met hedendaagse evangelisch getinte getuigenissen?

Een muurschildering uit de begijnhofkerk te Sint-Truiden (België), omstreeks 1310. Het beeld is (zoals Rob Faesen schrijft in zijn boek 'Lichaam in lichaam, ziel in ziel') tekenend voor de mystieke beleving van die tijd: Christus leeft in het innerlijk van de vrouw, en er is een opvallende gelijkenis tussen haar en Christus.

Een muurschildering uit de begijnhofkerk te Sint-Truiden (België), omstreeks 1310. Het beeld is (zoals Rob Faesen schrijft in zijn boek 'Lichaam in lichaam, ziel in ziel') tekenend voor de mystieke beleving van die tijd: Christus leeft in het innerlijk van de vrouw, en er is een opvallende gelijkenis tussen haar en Christus.

Wat is mystiek? Volgens een formulering van de mystieke-literatuurkenner Albert Deblaere is dat: ‘Een directe en passieve ervaring van Gods tegenwoordigheid’.

De mystica Hadewijch heeft teksten, brieven en gedichten nagelaten waarin ze beschrijft hoe ze haar ontmoetingen met God ervaren heeft. Ze doet dit vooral om anderen bij te staan op hun mystieke weg. Ze probeert te duiden wat er tijdens zo’n Godsontmoeting gebeurt en zoekt naar metaforen waarin het onbeschrijflijke toch onder woorden gebracht kan worden.
Geheel in de geest van haar tijd drukt ze zich uit in de taal van de ‘minne’. Ze schrijft over de liefde en de relatie tussen Christus, God en mens en doet dat in termen die soms erotisch aandoen: eenheid, gemeenschap, ‘mond in mond en hart in hart en lichaam in lichaam en ziel in ziel’.
Ook tijdgenoten van haar maken gewag van intieme details: visioenen waarin ze Christus kussen of waarin Hij zich op en in hun lichaam drukt. Hiermee willen deze mystici aangeven dat ze zich een moment lang één voelden met God en aangeraakt werden door een enorme liefde.
Een terugkerend thema is dat de mens weliswaar actief naar God kan verlangen, maar dat God zelf uiteindelijk het initiatief neemt. Hadewijch schrijft over een krachteloze kracht: op het moment suprème is de mens passief. Loslaten, dat is het adagium. Ook de Zweed Hammarskjöld was een leven lang bezig met ditzelfde ‘loslaten’.

Mystici als Hadewijch staan in vele boekenkasten. Ook al staat hun taalgebruik soms ver van ons af, toch vindt niemand het gek of verdacht om hun getuigenissen te lezen. Maar als op televisie een evangelisch gelovige gepassioneerd aan het vertellen is over een bekering, zijn diezelfde lezers soms toch geneigd om geërgerd weg te zappen. Dat roept een vraag op: is er dan een verschil?
En zo ja, wat is het verschil? Wat mist er? Misschien een bescheiden houding, een zoekende duiding, een doordachte zelfreflectie?
Of zijn we gewoon huiverig voor al te openlijke confidenties?
Vragen die niet zo gemakkelijk te beantwoorden zijn. Een feit is in ieder geval dat de ‘gevestigde mystici’ een taal hebben gevonden die bij velen minder controverse oproept.

‘Begijnen en begarden: Hadewijch’, in de serie Hollandse tolerantie, land van Verlichting, lezingen door ds. Karl van Klaveren. Dinsdag 18 oktober, 20 uur, Houtrustkerk.

Open kloosteravond, eten, bidden en bezinnen. Met teksten van Dag Hammerskjöld. Dinsdag 18 oktober, 18.30 uur, Kloosterkerk.

Lees ook: Dag Hammarskjöld, diplomaat

| |