‘Populisme is opstapje voor fascisme’
Rob Riemen ziet in PVV ´terugkeer van het fascisme´ (24 januari)
Door Jan Goossensen
Gepubliceerd januari 2011, jaargang 14, nr. 132
Agenda De cultuurfilosoof Rob Riemen roept van de daken dat Nederland ten onder dreigt te gaan aan culturele armoede. Hij schreef er een fel boekje over. Daarin waarschuwt hij tegen terugkeer van het fascisme, zoals we dat in de jaren dertig kenden. Deze maand is hij te gast in Den Haag.
Rob Riemen moet zich een roepende in de woestijn voelen. Al vele jaren maakt hij zich zorgen over wat hij de ‘culturele armoede’ van Nederland noemt. Het onderwijs? Te weinig ambities, te mager. Politici? Volksmenners die hun macht willen handhaven. Intellectuelen? Lopen weg van hun verantwoordelijkheid. Het resultaat: een land waar de grootste schreeuwers het voor het zeggen hebben. Kortom, geestelijke leegte.
Rob Riemen, theoloog van huis uit, haalde onlangs het nieuws met een boekje, waarin hij de opmars van de Partij voor de Vrijheid van Geert Wilders vergelijkt met de politiek in Europa in de jaren twintig en dertig. De eeuwige terugkeer van het fascisme, luidt de titel. Hij beroept zich op beroemde denkers en schrijvers, die al vanaf 1900 waarschuwden voor een maatschappij waarin de ‘massa’ van geëmancipeerde mensen een kracht zou worden die niet meer te beteugelen was. De oppervlakkige ‘massamens’ verloor zijn kritische zin en holde hysterisch achter gewetenloze demagogen aan, die zondebokken zochten voor allerlei misstanden. Helaas, zegt Riemen, naar de profeten werd niet geluisterd en de opkomst van het nationaal-socialisme in Duitsland was het gevolg.
Instincten
Riemen, die directeur van het Nexus Instituut is, een cultuurfilosofische denktank in Tilburg, wordt niet moe te herhalen dat de ‘culturele armoede’ die hij in Nederland, maar ook elders, aantreft, parallellen vertoont met de jaren vóór de Tweede Wereldoorlog. Hij hekelt het gebrek aan ongerustheid over het verdwijnen van het ‘Europese beschavingsideaal’.
In zijn boekje: ‘Met het verlies van geestelijke waarden verdwijnt niet alleen de moraal, maar ook de cultuur in de oorspronkelijke betekenis van het woord: cultura animi – het cultiveren van de ziel. Zowel in de religieuze tradities van jodendom en christendom als in de humanistische traditie van Socrates en Spinoza staat de idee centraal dat de mens een wezen is dat zich moet verheffen, dat moet uitstijgen boven zijn instincten en fysieke behoeften. Alleen wanneer we erin slagen ons absolute geestelijke waarden eigen te maken, zullen we het leven waardig zijn.’
Gemakzuchtig
Riemens waarschuwingen overtuigen niet iedereen. Cultuurpessimisme is zo oud als de cultuur zelf, evenals de gedachte dat vroeger alles beter was. Frits Bolkestein, oud-leider van de VVD en erkend pleitbezorger van de klassieke cultuur, schreef dat hij de vergelijking tussen de opmars van de PVV en het historische fascisme onzin vindt. Daarmee wordt het fascisme uit de jaren dertig getrivialiseerd. Bovendien, is populisme zo slecht? Is het zo gek dat Kamerleden hun oor te luisteren leggen bij het volk? Maar of Riemen daarmee gerustgesteld wordt, is de vraag. Volgens hem staat Nederland voor een uitdaging: de strijd aanbinden met ‘gemakzuchtig nihilisme’.
Maandag 24 januari, 20 uur. Rob Riemen in de Maranathakerk.
Zie www.maranathakerkdenhaag.nl
Alle artikelen over armoede:
Soep en schoonheid, beide hebben we nodig
Kunst: veel bidden en Goudse kaas eten
Geestelijke armoede: populisme opstapje voor facisme
Cordaid: Minder hulp? Meer sociaal leed
Meer stilteacties tegen armoede
Er is een leven na de staatssteun
Armoede in Escamp: 'Geen moeras van somberheid'
Sociale media
Follow @KerkDenHaag