Vier grote wijken in voorbereiding
Snel zeven kerken dicht van de Protestantse Gemeente
Door Jan Goossensen
Gepubliceerd september 2011, jaargang 15, nr. 138
Nieuws De Protestantse Gemeente te ’s-Gravenhage (PGG) koerst aan op de sluiting van zeven van de zestien kerkgebouwen per medio 2013. Tegelijk worden de veertien wijkgemeenten uiterlijk in 2015 teruggebracht tot vier grote wijken. Met dit aangescherpte herstructureringsplan wil de protestantse gemeente de grote financiële tekorten en het teruglopende ledental snel opvangen. Lees hier ook het volledige 'voorgenomen besluit' van de algemene kerkenraad van 31 augustus.
De Valkenboskerk aan de Loosduinsekade is een van de kerken die op de nominatie staan om snel gesloten te worden. De kerk sloot 2010 af met een exploitatietekort van 140.000 euro.
Het nieuwe plan, dat de algemene kerkenraad van de PGG op 30 augustus voorlopig heeft vastgesteld, behelst op korte termijn de sluiting van 'minimaal' zeven kerkgebouwen.
De PGG is eigenaar van de volgende gebouwen:
- de Abdijkerk in Loosduinen;
- de Vredeskapel aan de Malakkastraat;
- de Lukaskerk aan het Om en Bij;
- de Valkenboskerk aan de Loosduinsekade;
- de Ontmoetingskerk aan de Louis Davidsstraat;
- de Laakkapel aan de Deimanstraat (eigendom van de Diaconie);
- de Bosbeskapel aan de Bosbesstraat;
- de Bethelkerk aan de Händellaan;
- de Marcuskerk aan de Jan Luijkenlaan;
- de Thomaskerk aan de Harmelenstraat;
- de Shalomkerk (vroegere Salvatorkerk) aan de Vrederustlaan;
- de Bergkerk aan de Daal en Bergselaan;
- de Maranathakerk aan de 2e Sweelinckstraat;
- de kerk Kruispunt aan de Diamanthorst.
Bij de reorganisatie blijven enkele kerken buiten beschouwing. Het gaat om de Abdijkerk in Loosduinen, en verder om gebouwen die geen eigendom van de PGG zijn, namelijk de Christus Triumfatorkerk in het Bezuidenhout, de Duinzichtkerk in het Benoordenhout en de Bethelkapel aan de Thomas Schwenckestraat.
Volgens de tekst van het ´voorgenomen besluit´ dat naar de wijkgemeenten is gestuurd, is het volgende tijdpad van kracht.
- De wijkgemeenten krijgen tot eind september de gelegenheid op het 'voorgenomen besluit' te reageren.
- De algemene kerkenraad neemt op 4 oktober een definitief besluit;
- De vier combinaties van wijkgemeenten worden ingesteld per 1 januari 2012;
- Deze combinaties moeten per medio 2012 beslissen, welke kerken in hun gebied gesloten worden;
- De sluiting van de kerken moet medio 2013 gerealiseerd zijn;
- De combinaties moeten in 2015 zijn omgevormd tot wijkgemeenten.
Valkenboskerk voor zes ton verbouwd
In het ontwerp van het voorgenomen besluit ging het moderamen (dagelijks bestuur) van de algemene kerkenraad er van uit dat in ieder geval de Valkenboskerk, de Laakkapel en de Ontmoetingskerk op korte termijn gesloten zullen worden.
In het ontwerp-besluit zouden de vier nieuwe wijken de overige te sluiten kerken zelf moeten aanwijzen:
- de Bosbeskapel of de Bethelkerk;
- de Thomaskerk of de Shalomkerk;
- de Bergkerk of de Maranathakerk.
De Valkenboskerk is vorig jaar nog voor een bedrag van 600.000 euro ingrijpend verbouwd.
Aanvankelijk stond ook de Kruispuntkerk (Mariahoeve) op het lijstje van op voorhand te sluiten kerken, maar misschien is een uitruil mogelijk met een ander PGG-gebouw in de nieuw te vormen wijkgemeente, in casu de Vredeskapel. Deze wijk wordt gevormd uit de Duinzichtkerk (Benoordenhout), de Vredeskapel (Archipel), Kruispunt en de Christus Triumfatorkerk (Bezuidenhout).
Sterkere ingreep
Het nieuwe herstructureringsplan is een vervolg op een eerste, minder ingrijpend plan in mei van dit jaar. Uit enkele reacties van wijkkerkenraden deze zomer bleek, dat een nog sterkere ingreep gewenst is. Het aanvankelijke voornemen om negen combinaties van zelfstandige wijken te vormen, heeft plaats gemaakt voor de overtuiging dat er over vier jaar, in 2015, nog slechts plaats is voor vier grote wijken. De algemene kerkenraad heeft unaniem voor deze aanscherping gekozen.
De stad wordt volgens het nieuwe ´voorgenomen besluit´ de komende jaren verdeeld in vier grote wijkgemeenten, die de volgende kerken en buurten omvatten.
I: Abdijkerk (Loosduinen-centrum), Bosbeskapel (Vruchtenbuurt), Thomaskerk (Leyenburg), Bouwlust-Vrederust, Bethelkerk (muziekbuurt);
II: Bergkerk-Bethelkapel (Vogelwijk, Valkenbos), Maranathakerk (Duinoord, Statenkwartier, Bomenbuurt, Zeeheldenbuurt), Valkenboskerk (gedeelte Rustenburg);
III: Transvaal, Marcuskerk (Moerwijk), Laak, Lukaskerk (Centrum);
IV: Duinzichtkerk/Vredeskapel (Benoordenhout, Archipel), Christus Triumfatorkerk (Bezuidenhout), Kruispunt (Mariahoeve).
Investeren in ´kerk van morgen´
De wijkkerkenraden van de Protestantse Gemeente te ’s-Gravenhage krijgen tot eind september de tijd om op het nieuwe ‘voorgenomen besluit’ te reageren. Alternatieven zijn welkom, benadrukte voorzitter ds. IJjo Akkerman. De algemene kerkenraad neemt begin oktober een definitief besluit.
Akkerman sprak van een investering in ‘de kerk van morgen’, in plaats van geld te blijven steken in ‘de kerk van gisteren’. Overigens moeten de nieuw te vormen wijken zelf een gewenste visie ontwikkelen die volgens hen perspectief biedt. Zij krijgen daarbij steun in de vorm van tijdelijke menskracht voor procesbegeleiding en gemeenteopbouw.
De vorming van vier uitgestrekte, nieuwe wijken van de PGG doorkruist in sommige gevallen bestaande verhoudingen en verwachtingen. Zo bleek in de algemene kerkenraad dat de Bethelkerk (Loosduinen) nog aanhikt tegen aansluiting bij de andere Loosduinse kerken. De Marcuskerk (Moerwijk) vreest door de samenvoeging met de binnenstadskerken een te sterk diaconaal karakter te krijgen, ten kosten van andere, missionaire activiteiten. De wijk van de Valkenboskerk wordt in de plannen gesplitst. Het deel in Transvaal rond de Julianakerk (De Paardenberg) verhuist naar de binnenstadswijk, de rest in de wijk Rustenburg naar de wijk rond Bergkerk, Bethelkapel (Thomas Schwenckestraat) en Maranathakerk.
Enkele leden vreesden voor ineenstorting van de kerkelijke presentie en zorg in sommige stadswijken (Laak, Mariahoeve) als daar zowel het gebouw als de predikant zou verdwijnen. Geprobeerd wordt met extra menskracht de pastorale zorg op peil te houden. Ook worden diaconale centra in Laak en Transvaal (De Oase, De Paardenberg) opgewaardeerd tot ‘kerkhuizen’.
Kerken met een eigen gezicht
Het besluit om een herstructureringsplan van deze omvang aan de wijkgemeenten te presenteren, werd in wisselende bewoordingen ondersteund. De meningen varieerden van 'het best mogelijke voorstel' tot 'goed compromis'. Een enkeling vreesde: ‘Deze wijk wordt te groot’. Sommigen betreurden het gebrek aan centrale visie op de toekomst van de PGG.
‘Met dit besluit ga je geen mensen winnen’, zei iemand. ‘Hoogstens ga je er minder verliezen.’
Een ander zei niet veel heil van de vorming van nieuwe uitgestrekte wijken te verwachten. Hij zag meer perspectief in steun aan bestaande, relatief kleinere kerken met een eigen gezicht, die mensen uit de hele stad trekken en daardoor levensvatbaar zullen blijken te zijn.
Ook werd de suggestie gedaan niet te veel te investeren in een nieuw centraal stedelijk gezicht van de protestantse gemeente, maar eerder bestaande vitale wijkgemeenten extra te ondersteunen.
De financiële problemen van de PGG worden hoofdzakelijk veroorzaakt doordat van de 15.000 geregistreerde Haagse huishoudens er slechts 5.500 aan de kerk meebetalen. Als deze betalende leden bovendien elk honderd euro extra per jaar op tafel zouden leggen, zouden de tekorten van de baan zijn.
Een onderliggend probleem is evenwel de leeftijdsopbouw. De PGG vergrijst in hoog tempo. Slechts een enkele wijk kent een nieuwe aanwas van zestig-minners.
Niet maatgevend
De problemen van de PGG zijn overigens niet maatgevend voor het overige (protestantse) kerkelijke leven in Den Haag. De stad kent vele bloeiende kerken van velerlei snit en kleur, ook PKN-kerken die 'zelfs' jongeren trekken. Voor een deel zijn dat zelfstandige kerken, grotere en kleinere, die al langer gewend zijn hun financiën op orde te brengen en geleerd hebben begrotingsdiscipline te combineren met een hechte organisatie of met het uitzetten van een nieuwe koers.
De meeste PGG-wijkkerken teren hoofdzakelijk op de oude, gevestigde hervormde en gereformeerde burgerij, waarbij rijkere wijken jarenlang de verliezen van arme wijken voor hun rekening namen. Drie van de veertien wijken (Valkenboskerk, Bergkerk/Bethelkapel, Thomaskerk) zijn debet aan 65 procent van alle tekorten.
De al langer oplopende tekorten werden de afgelopen jaren nog versterkt door een sterke stijging van de personeelskosten en door tegenvallende beleggingsresultaten. De kerken drijven voor een groot deel op rendement uit vermogen.
Het aantal predikanten van de PGG wordt de komende jaren 'in principe' via natuurlijk verloop teruggebracht van vijftien naar acht.
Kerken die buiten het reorganisatieplan vallen
Een handvol Haagse kerken valt geheel buiten de nu aangekondigde herstructurering. Om te beginnen zijn dat de twee PGG-wijken ‘van bijzondere aard’, de Bethlehemkerk (Gereformeerde Bond) en de Houtrustkerk (Vrijzinnige protestanten). Hetzelfde geldt voor de zelfstandige regionale oecumenische Kloosterkerk en de Lutherse kerk, hoewel beide wel samenwerken met de PGG.
Ook het zelfstandig PKN-kerkverband Gereformeerd Den Haag-Oost (Pax Christikerk, helft Christus Triumfatorkerk, Noorderkerk) is niet bij de reorganisatie betrokken.
Verder staat de Diakonie van de PGG, goed voor een vermogen van € 39 miljoen euro en met tal van sociale en buurtactiviteiten aanwezig in Den Haag, buiten de plannen.
Ook kerkelijk Scheveningen heeft niets met de Haagse herstructurering van doen.
Lees hier het volledige 'voorgenomen besluit' van de algemene kerkenraad met alle documenten dd. 31 augustus 2011.
Komende zondag ga ik twee twintigers in het ambt bevestigen. Zij worden ook moderamenlid. Daarnaast bestaat het grootste deel van de kerkenraad van de Valkenboskerk uit twintigers, dertigers en veertigers. Welke kerk in Den Haag kan mij dit nazeggen? Ook de gemiddelde leeftijd van de kerkgangers is laag, en onze kerk zit vol. Jammer dus om de toekomst van zo een vitale wijkkerk te bedreigen.
PKN Leeuwarden zit met hetzelfde probleem. Daar moeten binnenkort vier kerken gesloten worden, waarvan er twee op de monumentenlijst staan (de Koepelkerk en de Pelikaankerk).
In Zwolle heeft Bureau Van der Sprong een contract gesloten met de Michaelskerk voor exploitatie. Wellicht zou de PKN Den Haag dit bureau moeten benaderen. Zo zijn er handreikingen van zusterkerken uit den lande mogelijk en die zouden ook gebruikt moeten worden.
Geef de moed niet op, broeders en zusters, en leer van elkaar. Dat maakt uw lasten en zorgen wellicht wat lichter. Veel sterkte gewenst de komende tijd van beslissingen.
De Protestantse Gemeente Den Haag zou een goede sier maken deze al dan niet ter overname of te huur ter beschikking te stellen aan deze nieuwe kerken. Daardoor wordt het karakter van 'een kerk in de wijk' levend gehouden.
Daar weet ik wel een antwoord op: de Marcuskerk. Bovendien zitten er ongeveer dertig kinderen in de crèche en is er een bloeiende zondagsschool en tienergroep. We moeten maar niet tegen elkaar op gaan bieden. Ook de Marcuskerk zit vol. Er is ook ingrijpend verbouwd.
Het is treurig dat een van deze vitale kerken dus dicht moet.
Machteloosheid gepaard aan schaamte voel ik bij de voorgenomen sluitingen van onze kerken.
Het ontkerkelijken hoeft per saldo niet te leiden tot sluiting. Door bijvoorbeeld barmhartig te doneren aan een actiefonds, kan de kerk mogelijk behouden blijven. Financiële betrokkenheid kan extra worden gestimuleerd door meer ruimte te geven aan faciliteiten voor donateurs. Het doen organiseren van nevenactiviteiten door vrijwilligers, vanuit de gedachte dat dit erfgoed voor christenen bewaard moet blijven.
De herontdekking van onze geloofs-belijdenis openbaart zich dagelijks, ook bij veel jongeren. Zij verdienen onze steun en inzet deze beleving warm te houden.
Zelf ben ik hier erg mee bezig in deze woelige tijd waarin ook mondiaal voor ons geloof moet worden opgekomen. Ik hoop dat ik dit licht zal blijven zien. Daadwerkelijk wil ik ook een bijdrage leveren. Ik laat van mij horen!
Een verloren zoon. Henk.