Kerk in Den Haag

Soep en schoonheid, beide hebben we nodig

Door Margot C. Berends
Gepubliceerd januari 2011, jaargang 14, nr. 132

thema Deze maand verscheidene artikelen over armoede. Er is materiële armoede: gebrek aan eten en onderdak. En er is geestelijke armoede: gebrek aan kunst en cultuur.

Het is spannend die twee naast elkaar te zetten. Wat draagt meer aan de beschaving bij: gevrijwaard te zijn van honger, of kunnen genieten van kunst?
De Amerikaanse psycholoog Maslow (1908-1970) maakte in zijn ‘behoeftepyramide’ duidelijk wat de mens volgens hem nodig heeft. Aan de basis staan behoeften als voedsel en een warm bed. Halverwege staat de behoefte aan kunst, en aan de top staat de behoefte aan transcendentie: ‘dat wat de mens overstijgt’. Volgens hem krijg je pas behoefte aan iets hogers, als de behoefte van de laag daaronder bevredigd is.

Kunstgreep
Wat heeft de mens nodig? Brood, schilderkunst of God? Op de Prinsegracht vinden we een paar antwoorden. Op het gebouw van het Leger des Heils staat de dwingende tekst: ‘En toch hebt u God nodig’. Pal aan de overkant staat een oud schoolgebouw. Daarin is Kunstgreep gevestigd, met daarin ateliers van kunstenaars. Boven een raam staat een zin, die duidelijk een reactie is op het Leger des Heils: ‘En toch heeft u kunst nodig’.
De tekst is geplaatst door Ellen van Toor. Zij heeft vanuit haar atelier zicht op het Leger des Heils. Ze vertelt: ‘Die zin benauwde me, ik vond hem belerend. Tegelijkertijd vroeg ik me af wat ik dan wel nodig had. Dat is kunst. Dankzij mijn actie ben ik de woorden van de overkant minder benauwend gaan zien. Ik denk dat religie en kunst dicht bij elkaar liggen; er zijn zoveel lagen waarin je kunst en spiritualiteit kunt beleven. God en kunst gaan over hetzelfde: inspiratie. En zonder inspiratie kunnen we niet.’

Op cultuur wordt door het kabinet-Rutte flink bezuinigd. Van Toor: ‘Ik heb kunst nodig om te overleven. Ik probeer mensen te verzetten, wil ze graag ontroeren. Ik denk dat kunst nodig is om te ontsnappen aan het dagelijkse, rationele leven. Kunst brengt mensen dichter bij hun hart. Op die manier kunnen ze geluk vinden.’
Bij het Leger blijkt dat de heilssoldaten de spiegeltekst aan de overkant nog nooit gezien hebben. Ze voelen zich niet beledigd en nemen het blijmoedig op. ‘God en kunst, is dat niet hetzelfde? Het is toch kunstig, wat God allemaal gemaakt heeft? En heeft God niet ook alle kunstenaars en de kunst gemaakt?’

Hetzelfde Leger des Heils dat God aanbiedt, verstrekt ook onderdak en soep. We kunnen het, met Maslow, erover eens zijn dat we dát als eerste nodig hebben. Maar daarmee is niet het hele verhaal verteld. Culturele armoede moet ook bestreden worden. Sterker nog, dat is ook de taak van de kerk, die van ouds her drager van de beschaving is.

Alle artikelen over armoede:

Soep en schoonheid, beide hebben we nodig

Kunst: veel bidden en Goudse kaas eten

Huizen van koeienmest

Geestelijke armoede: populisme opstapje voor facisme

Cordaid: Minder hulp? Meer sociaal leed

Meer stilteacties tegen armoede

Er is een leven na de staatssteun

Armoede in Escamp: 'Geen moeras van somberheid'