Kerk in Den Haag

Wandeling langs Haagse heilige plekken

Spirituele wandeling: Van ‘kerk zonder dak’ naar ‘schone kunsten’

Door Margot C. Berends
Gepubliceerd mei 2011, jaargang 14, nr. 136

achtergrond Wilt u op de spirituele wandeltoer door Scheveningen en Den Haag? Dat kan. Maak een tocht langs rustgevende heilige plekken. Margot Berends stelde een wandeling samen.

Een wandeling langs Haagse heilige plekken, dat klinkt leuk, maar wat is eigenlijk een ‘heilige plek’? ‘Heilig’ is een subjectief begrip. Voor deze wandeling heb ik daarom zelf een paar criteria op een rijtje gezet.
Een plek is voor mij heilig wanneer er geschiedenis gemaakt is, en wanneer die geschiedenis iets te maken heeft met religie, met vrede, met positieve gedachten. En als mensen er bewust naartoe gaan om even tot rust te komen. Verder moet de plek besloten zijn, een gevoel van veiligheid en beschutting geven.

Kabbelende bron
De tocht begint bij begraafplaats Ter Navolging. Neem tram 1 naar Scheveningen en stap uit bij de halte Duinstraat. Steek de Prins Willemstraat over en loop het pad op dat schuin omhoog gaat, tussen de Prins Willemstraat en de Duinstraat. De ommuurde plek stamt uit 1780, en is de eerste Nederlandse begraafplaats die buiten de stad werd aangelegd. Dit gebeurde om hygiënische redenen, en uit de naam Ter Navolging blijkt dat men hoopte dat andere steden dit voorbeeld zouden volgen.
In de tuin rond de muur staan bankjes. De stichting – die de begraafplaats een ‘kerk zonder dak’ noemt – streeft ernaar dat het geheel ook voor levende bezoekers een rustplek is. Bijzonderheid: Betje Wolff en Aagje Deken, bekend schrijfstersduo uit de achttiende eeuw, liggen er begraven.
Wandel nu via de Prins Willemstraat de lommerrijke Scheveningseweg langs. Aan het einde, op het kruispunt tussen Scheveningseweg, Carnegielaan en – plein en Burgemeester Patijnlaan, bevindt zich de Van Karnebeek Bron. Het monument herdenkt de opening van het Vredespaleis, in 1913. Rust even uit op de halfronde bank en luister naar het gekabbel van de onhollands aandoende bron.

Moederkloek
Loop langs het Vredespaleis en steek schuin linksaf over naar het vervolg van de Scheveningsweg. Steek de Laan van Meerdervoort over en loop via de Zeestraat naar het Noordeinde. Talmen bij de galeries mag, maar de volgende heilige plek bevindt zich pas tegenover Paleis Noordeinde. Daar staat het standbeeld van de vrouw die voor veel Nederlanders synoniem is aan ‘vrijheid’: koningin Wilhelmina. Ouderen herinneren zich nog haar altijd zonnige verjaardag, 31 augustus.
Als een onverzettelijke moederkloek der natie staat zij daar. Ook nu nog zoeken onderdanen haar op. Aan haar voeten, op de treetjes, rusten mensen uit, eten werknemers uit de buurt een broodje, genieten toeristen van de zon. Wie meer in de schaduw wil zitten, kan even plaatsnemen op de ronde bank onder de beschuttende ‘postzegelboom’. De enorme kastanjeboom dateert uit ca. 1883 en fungeert op woensdagmiddag als ruilplek voor postzegelverzamelaars. In 1990 was de boom ziek, maar de (toenmalige) PTT heeft hem door een boomchirurg laten behandelen.
Keer Wilhelmina de rug toe en wandel rechts de Paleisstraat in. Neem de eerste straat rechts, de Oranjestraat. Steek de Parkstraat over. Als de Parkstraatkerk open is, brand daar dan even een kaarsje. Ook het labyrint op het kerkplein – onlangs in oude luister hersteld – biedt gelegenheid tot bezinning.

Dienen in liefde
Pal naast de kerk (rechts ervan) bevindt zich een liefdadigheidshofje, in 1841 gesticht door Elisabeth Groen van Prinsterer-van der Hoop, vrouw van een bekende staatsman. Volgens het reglement – en zo staat het ook nog steeds in de statuten – waren de woningen bestemd ‘in beginsel voor vrouwen boven de 55 jaar, die de protestants christelijke geloofsovertuiging hebben en die met onderlinge hulpvaardigheid, geroepen zijn elkander te dienen in liefde, vermijdende alles wat anderen tot moeite of last zou kunnen zijn’. Dit idyllische plekje heet ‘De Rusthof’.
Vervolg de Parkstraat richting het centrum en ga vlak voor de Kloosterkerk linksaf een hek door en een steegje in. Het steegje leidt langs de achterkant van de kerk naar de kloostermuur van rond 1400, die pas in de jaren negentig opnieuw ontdekt werd toen de Algemene Rekenkamer op die plek herbouwd werd. Het pand is ontworpen door Aldo en Hannie van Eyck. De combinatie van het prachtige gebouw (let bijvoorbeeld even op de hemelwaterpijpen) en de eeuwenoude muur, maakt de plek ‘heilig’.

Terras
Loop rechtsaf tussen de Algemene Rekenkamer en de Kloosterkerk door en stap door hek en poortje het Lange Voorhout op. Steek deze ‘mooiste laan van Europa’ over en loop linksaf naar Pulchri Studio op Lange Voorhout 15. Van dinsdag tot en met zondag kunt u tussen 11 en 17 uur daar vrij naar binnen om de exposities te bezoeken. Laat alle heiligheid van de wandeling bezinken op het besloten terras, omringd door schone kunsten.