Winnaar Spaanprijs 2011
Tom Mikkers: ‘Controverse? Prima, een beetje ontregeling is oké’
Door Nelleke de Jong - van den Berg
Gepubliceerd september 2011, jaargang 15, nr. 138
interview 'U vraagt, wij draaien.' Een slagzin waar de kerk volgens Tom Mikkers ten onrechte beducht voor is. Mikkers verzint gekke projecten die in goede aarde vallen en krijgt daarvoor de Spaanprijs.
Foto Rogier Chang
Tom Mikkers: ‘De traditie vernieuwen, dat is de urgentie van deze tijd.’
In oktober ontvangt Hagenaar Tom Mikkers, algemeen secretaris van de Remonstrantse Broederschap, de J.B.Th. Spaanprijs, een prijs voor christelijke communicatie. Die wordt tweejaarlijks toegekend aan iemand die op opmerkelijke wijze een bijdrage aan het geestelijke of kerkelijke leven in Nederland heeft geleverd.
Mikkers krijgt de prijs omdat hij ‘met de beste publicitaire en artistieke middelen van het moment’ de bijbelse en kerkelijke tradities aan een nieuwe generatie doorgeeft. Sinds dit in mei bekend gemaakt werd, vond ‘zijn’ Nacht van de Theologie plaats en werkt hij alweer hard aan nieuwe projecten.
Mikkers grijnst: ‘Het is een oeuvreprijs.’ Waarmee hij bedoelt dat de projecten waarvoor hij de prijs krijgt voor hemzelf ‘vanzelfsprekend zijn’. Om er een paar te noemen: de glossy Arminius, in 2010 uitgegeven ter gelegenheid van vier eeuwen remonstranten; de bundel Licht, met honderd liedteksten van Coot van Doesburgh op traditionele (kerk)melodieën, en een cd waarop Karin Bloemen er vijftien zingt; boeken als Catechismus van de compassie en God aan (met dagelijks sms-bericht!).
Sprookjesworst
Mikkers: ‘Ik wil steeds een brug slaan tussen de rijke religieuze traditie en mensen die de taal van die traditie niet meer spreken. Zij verstaan daardoor het aanbod van de kerk niet meer. De kerken blijven te veel in “aanbod-denken” steken. “Het is oud en van een prachtige kwaliteit.” Maar als de mensen het niet lusten…’
Hij kreeg het ‘vraag-denken’ van thuis mee. Voor het familiebedrijf-in-vleeswaren was zijn vader altijd bezig met productontwikkeling. Hij bedacht bijvoorbeeld de bekende ‘boterhamworst met een gezichtje’ en noemde het sprookjesworst.
Mikkers: ‘Wat de kerk in de aanbieding heeft, is lucht, ik bedoel: het is niet tastbaar, het zijn woorden. Maar het is zeker zo belangrijk dat het “aankomt”. Kerken zijn beducht voor de slagzin: “U vraagt, wij draaien.” Voor mij is de vraag juist leidend. Die helpt om mensen erbij te betrekken en geïnteresseerd te krijgen.
Dat is de opdracht voor iedere generatie die in de kerk werkt: met de kennis van nu teruggrijpen op het verhaal van toen. Jezus is een boeiende figuur, iemand die vooral probeerde te luisteren. “Waar hangen de mensen uit en hoe kunnen we ze bereiken?” werd ook dé vraag in de tijd van het vroege christendom. Helaas kreeg “de boodschap op een vriendelijke manier over het voetlicht brengen” steeds minder prioriteit.’
De traditie vernieuwen noemt Mikkers ‘de urgentie van deze tijd’. En hij wil dat doen met middelen van nu, onder meer met nieuwe media.
Buiten de lijntjes
Graag laat Mikkers anderen delen in de eer van de Spaanprijs. De collega’s van het landelijk bureau van de Remonstrantse Broederschap, collega-predikanten, partners bij uitgeverijen en media, vele vrijwilligers ‘én het bestuur van de broederschap. Als men daar zou zeggen: “Dit is het kader, en graag binnen de lijntjes kleuren,” dan zou er niets van geworden zijn. We zijn een kleine kerk, een slagvaardige organisatie. Daar zet je makkelijker iets in gang, kun je makkelijker corrigeren ook, onderweg. Ideeën kunnen in kleine kring rijpen. En dankzij een grote kring van mensen die het leuk vinden om met ons ideeën uit te werken, krijgen we samen dingen voor elkaar.’
Gefronste wenkbrauwen
Voor controverse is Mikkers niet bang, hij vindt dat de oecumene de kerk ook tam gemaakt heeft. ‘Verschillen wegpoetsen, dat houdt het publiek weg bij de kern: dat je het zelf soms ook niet weet. Dat vraagt juist om discussie.’ Daarom organiseerde hij (weer met anderen) De nacht van de theologie, waar onder meer een Theologie Podiumprijs werd uitgereikt aan wie op een aantrekkelijke manier de theologie onder de aandacht brengt.
Winnaar was ‘cultuurtheoloog’ Frank Bosman. ‘Ja, er moest op de genomineerden gestemd worden. Dat gaf vooraf enkele gefronste wenkbrauwen. Prima, een beetje ontregeling is oké.’
Michelingids met homovriendelijke kerken
Ook in oktober verschijnt het boekje waaraan Tom Mikkers momenteel werkt: Coming Out Churches.
Mikkers: ‘In het jaar dat de remonstranten vieren dat bij hen de levensverbintenis van hetero- en homoparen 25 jaar geleden werd gelijkgesteld, het homohuwelijk 10 jaar bestaat, in de maand dat de Tweede Kamer spreekt over de weigerambtenaar, en een paar dagen voor Coming Out Day – precies dan wordt een positief boekje gepresenteerd met daarin onder veel meer een overzicht van kerken waar homoseksuelen kunnen trouwen. Een soort Michelingids.’
Jan Spaan, oprichter Hervormd Nederland
De Spaanprijs is genoemd naar de journalist en verzetsstrijder Jan B. Th. Spaan (1900-1969), die met zijn partner Lenie Schenk in 1936 het weekblad Hervormd Nederland oprichtte, een vernieuwend kerkelijk tijdschrift.
Spaan was journalist bij dagblad De Telegraaf, wat hij bleef tot het einde van de Tweede Wereldoorlog. Hij vervulde daar een dubbelrol: naast zijn gewone werk bij deze krant, die zich gedurende de oorlog ontwikkelde tot pro-Duits medium, onderhield hij met enkele collega´s verbindingen met de Nederlandse regering in Londen voor de uitwisseling van berichten van en naar verzetsgroepen.
Na zijn dood heeft de schrijfster Lenie Schenk, bekend van een biografie van koningin Juliana, uit Spaans vermogen een stichting opgericht, die sinds de jaren zeventig een mediaprijs, bestaande uit de geldprijs van 2500 euro, uitreikt voor vernieuwende christelijke communicatie.
Sociale media
Follow @KerkDenHaag