Kerk in Den Haag

Duitse predikant op joodse herdenkingsdag:

‘Veel overlevenden zijn vóór ontmoeting’ (18 april)

Door Eckhard Benz-Wenzlaff, predikant Deutsche Evangelische Gemeinde Den Haag
Gepubliceerd april 2010, jaargang 13, nr. 125

Toespraak Geloven in verzoening. Eckhard Benz-Wenzlaff, predikant van de Deutsche Evangelische Gemeinde Den Haag, sprak erover op een Jom Hasjoa-viering. Dat is de jaarlijkse dag waarop de joodse nazi-slachtoffers worden herdacht.

‘Ik beschrijf een paar ontmoetingen tijdens mijn verblijf in Israël, bijna dertig jaar geleden. Een Israëlische studente zei tegen mij: “Ani salachti lecha” – ik heb je vergeven. Wij vonden elkaar sympathiek. Zij wilde een brug slaan tussen ons – over een onzichtbare kloof.
Een man in een kibboets vertelde mij dat hij in Polen tegen de Duitsers had gevochten. Twee, drie weken sprak ik in het Ivriet met hem. Maar onverwacht – in de schrijnwerkerij, wij moesten een kast optillen – zei hij: “Komm, gib a Hand!” Het was Jiddisch, maar zo dicht bij mijn eigen Duits dialect. Vanaf dit moment was de taal geen probleem meer in de schrijnwerkerij.
Het blijken banale situaties te zijn die een mens een moment van vrede en verzoening terug kunnen geven. Maar ik moest er wel toe bereid zijn. Ik mocht niet weglopen. Ik moest beseffen en accepteren dat er angst bestaat – en dat deze angst te maken heeft met de taal die ik zelf spreek.

Herinnering
Terwijl het Joodse volk de daden van vernietiging aan den lijve moest ondervinden, moet aan mijn Duitse volk de herinnering aan deze daden als opdracht worden gegeven. Misschien mag ik dit zeggen: ook het Duitse volk heeft vertrouwen nodig. Want je zou de hele omvang van de daden van je voorouders alleen maar onder ogen kunnen zien, als je beleeft dat iemand een brug wil slaan.
Vaak had ik de indruk dat mensen die de sjoa hebben overleefd op een ongelofelijke en indrukwekkende manier juist geen haat in zich voelen, integendeel. Er was dank voor een nieuwe kans om elkaar te ontmoeten en een nieuwe ervaring te maken. Dank voor een moment van vriendschap.

Vechten
Ik ontmoette een man die, toen ik zei dat ik Duitser ben, eerst aan me vroeg: “Waar was je vader in de oorlog?” Dé kernvraag. Mijn vader kan hij niet vragen, dus ben ik het adres. Eerst het antwoord, daarna mag ik met een ander onderwerp komen. Mijn vader is geen Duitser, maar Zwitser. Maar ik voelde me daarom niet beter en vertelde dat hij wel in de oorlog was. Hij was een van duizenden vrijwilligers uit Europese landen die samen met de Duitsers tegen het communisme wilden vechten. Het is ten opzichte van oorlog en antisemitisme niet automatisch een geruststelling als je géén Duitser bent.
De weg naar verzoening is ver. Mijn geloof in verzoening is een zoektocht. Maar in die zoektocht voelde ik mij steeds gedragen en begeleid door mensen van de andere kant van de kloof. Het is luisteren naar elkaar.

Schuilplaats
Gelukkig blijft er ook een goede herinnering in onze Duitse evangelische gemeente te Den Haag. Tijdens de oorlog vonden joden en andere mensen vanuit het verzet in onze kerk een schuilplaats achter het orgel – midden in het door Duitsers bezette Den Haag. Ik kan mij bijna niet voorstellen hoe dat werkte. Maar het was toch mogelijk. Deze herinnering blijft in onze gemeente verbonden met de naam van Pfarrer Kaetzke die er dertig jaar predikant was. Ik weet zeker: het feit dat ik nu hier sta om te spreken, dank ik ook aan hem. Geloven in verzoening heeft te maken met de ervaring dat het ook anders kan.’

Fragmenten van de toespraak op Jom Hasjoah 2008. De volledige tekst.  

‘Toekomst bewaren voor onheil’
Op Jom Hasjoa wordt wereldwijd herdacht dat in de Tweede Wereldoorlog de nazi’s zes miljoen joden hebben vermoord.
Op deze gedenkdag komen in Nederland jaarlijks christenen en joden bijeen. Ze willen, aldus de doelstelling, ‘de toekomst bewaren voor het onheil dat de mensen treffen kan, als wij nu nalaten alle vormen van discriminerend gedrag te bestrijden’.
In Den Haag is de Jom Hasjoa-viering in de Kloosterkerk, met voorzanger Ken Gould, organist Jan Hage, oud-Kamerlid Hanneke Gelderblom-Lankhout en scholieren van het Sorghvliet Gymnasium. Wethouder Rabin Baldewsingh (burgerschap) houdt een toespraak. Na afloop worden de bloemen naar het joodse Kindermonument op het Rabbijn Maarsenplein gebracht.
Zondag 18 april, 16 uur, Kloosterkerk, Lange Voorhout 2.

Zie ook:

Brief aan Israël van 'kritische vriend'

Dries van Agt over toekomst van israël en Palestijnse volk