Kerk in Den Haag

Willem van der Meiden over kinderbijbels: ‘Er staan veel rare verhalen in de bijbel’

Door Interview Trinette Verhoeven / tekst Margot C. Berends
Gepubliceerd februari 2010, jaargang 13, nr. 123

Interview Hoe vertel je een kind het verhaal van een vader die zijn zoon moet doden? Moet je dat wel vertellen? Willem van der Meiden promoveerde op de geschiedenis van kinderbijbels. ‘Zelf verhalen vertellen is eigenlijk het mooiste.’

Willem van der Meiden, betrokken bij Kerk in Den Haag en communicatiemedewerker bij Stek (Stad en kerk), is onlangs gepromoveerd tot doctor in de theologie op de geschiedenis van de kinderbijbel in Nederland. Welke bijbelverhalen staan er door de jaren heen in bijbels voor kinderen? Hoe worden ze verteld? En, moet je ze überhaupt doorgeven?
Van der Meiden: ‘Er wordt steeds meer weggelaten in kinderbijbels. Het mooiste voorbeeld vind ik het verhaal van de ark. In oudere kinderbijbels ligt het accent op de zondvloed, op al die mensen die vergaan. In de moderne komt een vrolijke Noach uit de ark, de diertjes dartelen over het veld, er staat een leuk regenboogje boven. De leuke kant van het verhaal en de goede afloop voor Noach en de zijnen staat centraal. Het begin wordt niet of bijna niet meer beschreven. Natuurlijk, het is een bizar verhaal voor kinderen. Maar ik vind het raar om het na te vertellen en het begin weg te laten. Dan wordt het een soort bootavontuur. Dus: of weglaten, of het in z’n geheel vertellen.’

Onzin
Hoe vertel je kinderen moeilijke, schokkende bijbelverhalen? De kruisiging bijvoorbeeld? ‘Het is een rotverhaal, laten we even welwezen. Voor kinderen niet prettig. Er zijn kinderbijbels die het pagina’s lang uitsmeren, om maar te laten zien hoe erg het was. Niet zo kindvriendelijk. Er zijn er ook die het in de vorm van een raamvertelling gieten, vanuit de optiek van mensen die het meegemaakt hebben. Met meer afstand, dat vind ik beter.
Of neem de geschiedenis van het offer van Isaak. Daar wordt een kind geofferd – of niet geofferd. Ik vond dat als kind een naar verhaal. Dat je vader op het idee zou kunnen komen om jou te slachten… Er is een kinderbijbel waarin alles wordt verteld vanuit de optiek van een groepje jongeren in Babel, in de ballingschap. Ze krijgen de verhalen verteld van vroeger: van de schepping, van bevrijding. De reacties van die jongeren zijn onderdeel van de tekst.
Bij het verhaal van Isaak heeft de rabbi nog geen drie zinnen gezegd, of hij wordt onderbroken: dat kan toch helemaal niet? Wat een onzin, Abraham had net dat enige kind gekregen! Zo staat er een heel gesprek over dat verhaal, in die raamvertelling. Daardoor wordt het behapbaar. Het blijft een raar verhaal, maar de auteur weet de kinderen erbij te betrekken. Er staan trouwens veel rare dingen in de bijbel. Sommige auteurs vinden dat je helemaal geen bijbelverhalen moet vertellen aan kinderen tot acht jaar. Pas als ze en bepaald abstractieniveau bereikt hebben zou je ermee moeten beginnen.’

Bladeren
Er is meer aanbod van kinderbijbels dan ooit. Van der Meiden wordt regelmatig gevraagd hoe je daar nu een keuze uit moet maken. ‘Gewoon een boek uit de kast pakken en even bladeren. Kijken of jouw favoriete verhaal erin staat en of het je aanspreekt. Het mooiste zou zijn als je die hele kinderbijbel niet nodig hebt en je gewoon zelf verhalen vertelt. Dat kun je bijvoorbeeld doen aan de hand van de illustraties in de Kijkbijbel. Je kunt dan namelijk laten zien wat jij met die verhalen hebt. En als je niks met een verhaal hebt, moet je het vooral niet willen doorgeven.
Zelf ben ik met mijn kinderen destijds begonnen met Woord voor Woord te lezen. Maar ze vonden er niks aan. Het waren ook echt jarenzeventigteksten. Daar ben ik toen mee gestopt. Ik ben daarna pas iets gaan vertellen toen er vragen kwamen. In de Toscaanse basiliek van San Gimignano, die van onder tot boven is volgeschilderd met bijbelse taferelen, vroegen ze: wat is dat, wat is dat… Ik gaf ze aanschouwelijk onderricht. Zo deden ze dat in de Middeleeuwen ook al.’

Aanschouwelijk onderricht geeft Van der Meiden ook in zijn proefschrift. Het staat vol illustraties en door de beeldende taal leest het als een trein. En passant pikt de lezer een heleboel bijbelverhalen mee. Een aanrader.

‘Zoo heerlijk eenvoudig’ Geschiedenis van de kinderbijbel in Nederland. Willem van der Meiden. Uitgeverij verloren, Hilversum 2009. ISBN 978-90-8704-120-5.