Kerk in Den Haag

W.E. den Hertog (1913 - 2008)

Wim den Hertog: moedig, inspirerend en staatsgevaarlijk

Door Jan Goossensen
Gepubliceerd februari 2009, jaargang 12, nr. 113

In memoriam Met de dood van Wim den Hertog op 95-jarige leeftijd is de laatste Nederlandse theoloog overleden die in de Tweede Wereldoorlog het concentratiekamp Dachau heeft overleefd.

Willem Eike den Hertog is van 1946 tot 1968 hervormd predikant in Loosduinen geweest. Eind december 2008 is hij op 95-jarige leeftijd overleden. Hij stimuleerde de bouw van de Adventkerk (Hengelolaan) in de nieuwe wijk Morgenstond en was bestuurder van een serie christelijke scholen. Eén school is naar hem vernoemd. Na zijn enerverende Haagse periode verhuisde hij naar Oud-Beijerland, maar na zijn pensioen keerde hij naar Loosduinen terug.

 Nationaal-socialisme

Den Hertog is landelijk bekend geworden doordat hij in 1942, toen hij in Noordwijkerhout woonde, door de Duitse bezetter werd gearresteerd vanwege een ‘paasbrief’ aan zijn eerste gemeente. Hij kreeg het predikaat ‘staatsgevaarlijk’ en heeft tot aan de bevrijding in 1945 in Dachau gezeten.

Den Hertog figureert prominent in het standaardwerk ‘Het verzet der hervormde kerk’ van H.C. Touw, dat in 1946 verscheen. Van het verhoor van Den Hertog door de Duitse SD (Sicherheits Dienst) is een uitgebreid verslag opgenomen. Het tekent de principiële opstelling van een jong en moedig predikant, die zich geïnspireerd voelde door het evangelie, en die gestimuleerd door de leiding van de Hervormde Kerk zich in de oorlog tegen het nationaal-socialisme keerde.

Tegen het bolsjewisme

Uit den Hertogs weergave van het verhoor blijkt, dat de SD hem wilde paaien met het argument dat de Duitsers voor een goede zaak vochten. Het was immers belangrijk het Europese christendom te verdedigen tegenover ‘het bolsjewisme’, de communistische leer van de Sovjet-Unie. Verder was hij volgens de bijbel verplicht de wettige overheid – de Duitsers – te gehoorzamen.

Den Hertog pareerde zijn verhoorders echter aldus: ‘Ik ben als dienaar van Jezus Christus verplicht God meer te gehoorzamen dan een goddeloze overheid. Ook dat is volgens de bijbel.’

Tijdens het verhoor zag Den Hertog kans uitgebreid de jodenvervolging, de rechtsonzekerheid, de leugens van de nazi-propaganda en het vermoorden van onschuldigen aan de kaak te stellen. Volgens hem kon de kerk niets afdoen van de eis om het woord van haar Heer te spreken.

Het vraag- en antwoordspel tussen de SD-er en Den Hertog leest als een bizar toneelstuk. Over zijn ondervrager staat in het boek van Touw: ‘Herr Dedinger leed aan de gebruikelijke Duitsche onbeschoftheid.’

Over zijn kampervaringen heeft Den Hertog later niet veel willen vertellen. In de uitvaartdienst in de Abdijkerk werd hij geprezen als een veelzijdig en inspirerend man, en een begaafd dichter en spreker. Zijn dochter vertelde dat hij in Dachau definitief had besloten predikant te blijven. ‘Het kamp veranderde hem in een man met een missie.’