Baltische Berichten (1)

Rob van Essen brengt KDH-lezers op de hoogte van zijn belevenissen in Litouwen. Hij is daar namens KDH voor een ‘zomerschool’, een onderdeel van het uitwisselingsproject van de OBAK-stichting (Otto Bartning Arbeitsgemeinschaft Kirchenbau).

Het was klein nieuws: 270 Nederlandse militairen zijn teruggekeerd uit Litouwen van een NAVO-missie. Ze waren onderdeel van een machtsspel tussen Rusland en de Westerse mogendheden. De dwerg Litouwen, met z’n drie miljoen inwoners, heeft geen vertrouwen in de Russische beer. Zestig jaar zijn ze bezet geweest door de Sovjet Unie en de annexatie van de Krim stelde ze niet bepaald gerust. Vorig jaar alleen al emigreerden 50000 inwoners en dit jaar ligt het aantal al op het dubbele. In totaal twee miljoen inwoners zochten inmiddels hun heil elders. Dat is uit economische en andere overwegingen, maar de angst voor oorlog en bezetting speelt zeker mee. De NAVO aanwezigheid is kennelijk onvoldoende om die zorg weg te nemen.

Afgezien van wat fragmentarische kennis van de Baltische staten was Litouwen voor mij onbekend gebied. Twee uur vliegen van Amsterdam blijkt een bijzonder land te liggen! Het hoofdgebouw van de luchthaven heeft veel weg van een concertgebouw. Het kaartje dat je in de bus (1 euro) koopt, moet in een apparaat geduwd worden dat er een gaatje in slaat. Het roept jeugdsentiment bij mij op. Zie nog de conducteur met zijn kniptang door de trein lopen. Omdat het Litouws lastig is uit te spreken, laten we hem zien waar we eruit moeten. Daar gearriveerd waarschuwt hij ons en neemt alle tijd om te vertellen hoe we lopen moeten om bij het hotel te komen.

Je snapt niet dat mensen zo’n land willen verlaten. Geen haast ook met het renoveren en verbouwen van de bezienswaardige hoofdstad. Zeker, er verrijzen wat glazen kolossen bij de rivier, maar wat is er veel mooi bewaard! Ik bezocht veertig jaar lang Napels en werd getroffen door allerlei overeenkomsten. De ‘stadsplanning’, kleine steegjes, straatjes met gevels van monumentale panden die om onderhoud schreeuwen en leuke winkeltjes die achter een poortje verscholen zitten.
Waar je vroeger in Napels winkels en werkplaatsjes had waar cameeën te koop waren, is de oude stad van Vilnius een oord van verleiding voor wie valt voor sieraden van veelkleurig amber. En dan de kerken! Z’n veertig prachtige kerken telt de oude stad en bijna overal kun je wel missen en diensten bij wonen. We werden naar binnen gelokt door de koorzang in een Russisch orthodoxe kerk. Tijdens de dienst ging de verkoop van kaarsen en hoofddoekjes gewoon door.

Litouwen heeft een overwegend Rooms Katholieke bevolking. Zelf zijn we deze week te gast in de Lutherse gemeente. Zij vertegenwoordigt maar zo’n 0,2 % van de inwoners. Ook dat deed mij aan de situatie van de protestanten in Zuid-Italië denken. Tenslotte werden we al tijdens onze eerste verkenningen van de stad getroffen door gedenkstenen die aangaven waar tussen 1941 en 1943 de Joodse getto’s waren. ‘Schuldig landschap’ noemde Armando zulke plekken. Huiveringwekkend je te realiseren dat de nazi’s zo’n 70.000 joden vermoordden en slechts enkele duizenden de oorlog overleefden. Tijdens de ‘zomerschool’ die we hier volgen komt dit onderwerp vast nog aan de orde. Een groet uit deze stad op de grens tussen Oost en West, verleden en heden, hoop en vrees. Wordt morgen vervolgd.

Rob van Essen

Rob van Essen is onder andere emeritus-predikant en redacteur bij Kerk in Den Haag.
Foto: een mix van nieuwe naast oude bebouwing in Vilnius.

Deel dit artikel