Baltische Berichten (2): Kerkenpad in Vilnius

Rob van Essen brengt KDH-lezers op de hoogte van zijn belevenissen in Litouwen. Hij is daar namens KDH voor een ‘zomerschool’, een onderdeel van het uitwisselingsproject van de OBAK-stichting (Otto Bartning Arbeitsgemeinschaft Kirchenbau).

Twee jaar geleden waren we voor het Europese project van Kerk in de Haag in Berlijn.
Prachtige, fascinerende stad, maar koud in januari! Vilnius, ook zo’n bijzondere stad, maar nat! Twee dagen achtereen kletterde het water uit de hemel, veranderden straten in rivieren en wij hadden geen droge draad meer aan het lijf. Zo werden we tijdens onze ‘zomerschool’ bij een fundamentele eigenschap van kerkgebouwen bepaald: ze zijn een schuilplaats tegen de regen.

Hoe meer het buiten donderde en bliksemde, des te langer lieten we ons verrassen door de schoonheid van architectuur en religieuze kunst. Je zou bijna denken dat in een land met zo’n klimaat de aanwezigheid van vele kerken op de vierkante kilometer een geweldige service is. De kerk als schuilplaats en oord van bezinning. Vanmorgen kregen we een inleiding over het kerkgebouw als plaats van spiritualiteit en communicatie. Het leverde boeiende inzichten, maar sommige aanwezigen stelden de vraag naar de praktische toepasbaarheid. De spreker erkende dat zijn Lutherse achtergrond meespeelde in zijn keus dat je pas van een christelijke gemeenschap kunt spreken als ook samen de Maaltijd van de Heer gevierd wordt. Maar hoe zit het dan met de ‘heiligheid’ van die gemeenschappen (Leger des Heils bijvoorbeeld) die geen sacramenten kennen? Kan de ‘ruimte’ van samenkomst ook de virtuele ruimte op het internet zijn, waar mensen samen geloof delen, vroeg iemand. Een ander vertelde zelfs over het vieren van Avondmaal, waarbij internet het medium is waarlangs brood en wijn gedeeld worden. Ik moet daar eens even met de betrokkene over doorpraten.

Verdwijnt de ‘werkelijke tegenwoordigheid’ hier niet helemaal ‘uit beeld’. We zouden de Choral Synagoge bezoeken. Daar aangekomen als drenkelingen uit Noachs dagen, bleef de ark gesloten. Restauratiewerkzaamheden! En zo dreven we uiteen, richting lunch. ’s Middags bezochten we enkele prachtige kerken, naast elkaar of op steenworp afstand gelegen.
De Jezuïetenkerk St. Kasimir is overweldigend groot, licht uit de dak- en grote zijvensters vult het gebouw. Mij trof de eenvoudige kruiswegstatie met als laatste afbeelding de Madonna met de dode Jezus. Maria afgebeeld als een vrouw die de pijn en het verdriet op het gelaat te lezen staat.
De St. Annakerk deed klein en vol aan, alhoewel menig Haagse gemeente er in zou verdrinken. Het gebouw had de uitstraling van een Anglicaanse dorpskerk en dat midden in de stad. Niet op het programma stond de ernaast gelegen Franciscaanse kerk uit de zestiende eeuw. Ik kon het niet laten mijn geliefde heilige even te groeten en ontdekte dat een hedendaagse kunstenaar hem prachtig verbeeld heeft. Een klein, tenger sculptuur in een grote basilica met restanten van heel oude muurschilderingen. Kers op de taart de grote St. Stanislaus-kathedraal. Een strakke basilica met meer dan levensgrote beelden van de vier evangelisten naast de ingang. Hoewel heel groot gaf de kerk mij meer een ‘thuis’ gevoel dan de Kasimir waar ons kerkpad vandaag begon. Inmiddels was het hoog tijd om even de indrukken te verwerken bij een kop koffie. We vonden een tentje aangekleed in jaren dertig stijl en heel artistieke toiletten. ‘Je zou er voor je plezier heen gaan’, zei mijn lief. Ach ja, kerk en toilet, we kunnen niet zonder.

Rob van Essen
Rob van Essen is onder andere emeritus-predikant en redacteur bij Kerk in Den Haag.
Foto: Beeld van de h. Franciscus in de Franciscaanse kerk in Litouwen.

Deel dit artikel