Gastcolumn: Over muurtjes heen kijken

Onlangs was ik te gast in de Mobarak Moskee aan de Oostduinlaan. In deze oudste moskee van Nederland spraken verschillende mensen over de vraag hoe we een vreedzame samenleving blijven.

De maatschappelijke cohesie staat onder druk door de komst van nieuwe religies en culturen. In mijn toespraak benadrukte ik dat Nederland al in de negentiende eeuw kampte met een multicultureel probleem. Tegenover katholieken stonden protestanten, tegenover liberalen stonden socialisten, tegenover kerkelijke stonden niet-kerkelijke Nederlanders. Dat leidde tot heftige taferelen. Maar uiteindelijk groeide er een evenwicht in de vorm van de ‘zuilenmaatschappij’, een samenlevingsmodel waarin al deze levensbeschouwingen elkaar de ruimte gaven.

Radicale roepen
Dat had ook schaduwzijden. Buiten de zuilen had men nauwelijks contact. Elke groep leefde op een eiland. Verkettering was schering en inslag. Het was dan ook goed dat er na de Tweede Wereldoorlog een einde kwam aan dit stelsel. Door de oorlog hadden mensen van verschillende levensbeschouwingen elkaar getroffen en was men gaan inzien dat het heilzamer is om de overeenkomsten te zoeken.
Dat was een belangrijke verandering in onze cultuur. Men ging inzien dat alle mensen recht en vrede willen. Het zijn vaak vooral radicale groepen binnen de verschillende ideologieën en religies die intolerantie prediken. Met een beetje common sense snapt elke socialist, moslim, atheïst of christen dat naar elkaar luisteren belangrijker is dan gelijk willen hebben.

Allah akbar
Niemand heeft de waarheid in pacht. Het katholicisme niet, dat 500 jaar geleden mensen veroordeelde die zelf de Bijbel lazen. Het calvinisme niet, dat andere kerken dwong om bijeen te komen in schuilkerken. De burgerij niet die in de Franse Revolutie zichzelf bevrijdde, maar vergat om slaven en vrouwen rechten te geven. Het communisme niet dat gelijkheid propageerde, maar miljoenen andersdenkenden opsloot in kampen. Het liberalisme niet, dat zich na de val van de Muur de enig gezonde maatschappijvorm achtte, maar in de kredietcrisis evengoed een ideologie is gebleken.
De geschiedenis laat zien dat elke levensbeschouwing blinde vlekken ontwikkelt als het zich op de plaats van God gaat stellen: als het haar waarheid als de waarheid gaat zien. U kent het verhaal wel over de blinde wijzen die voor het eerst een olifant tegenkwamen. Ze wilden elkaar uitleggen hoe het beest eruit zag. De een had zijn poot vast en zei: hij is als een pilaar. Een ander voelde aan de slurf en zei: Nee, hij lijkt meer op een slang. Weer een ander had zijn oor vast en dacht aan een enorme vleesmuis. Zo had ieder zijn eigen mening.

De ironie van het verhaal is dat de wijzen niet doorhadden dat ze over een deel van de waarheid spraken. De hele waarheid zullen we nooit kennen, zo leerden filosofen als Socrates en Kant ons. En mystieke stromingen beweren dat al eeuwen. Ze houden ons voor dat we om de waarheid heen dansen zoals de planeten om de zon. Laten we daar blij om zijn.

Allah akbar. God is groter dan onze clubjesgeest. Groter dan alle religie en levensbeschouwing van mensen.

Tekst: Karl van Klaveren
Op de foto: Karl van Klaveren is predikant van de Houtrustkerk.

Deel dit artikel