Designkinderen: “Graag blond en één meter tachtig”

Hoe maakbaar is levensgeluk? Wat is ‘zonde’? Vragen van Jan Eikelbooms gesprekskring.

De mens is niet volmaakt, dingen gaan niet zoals wij willen, er is niet voor alles een oplossing. Dat constateert Jan Eikelboom. ‘Het christelijke begrip zonde kan ons iets positiefs leren.’

Wat als het leven niet aan onze verwachtingen voldoet? Hoe weerbaar zijn wij in de omgang met het lijden? Zou het begrip zonde ons iets positiefs kunnen leren? Of zou een lesje Paulus dat kunnen? Deze vragen komen aan de orde in een gesprekskring onder leiding van emeritus predikant Jan Eikelboom.
Eikelboom: ‘De aanleiding voor deze gesprekskring zijn drie boeken die ik heb gelezen. Lof der onvolmaaktheid van Gerbert van Loenen, Pleidooi tegen volmaaktheid van Michael Sandel en De fatale staat van Paul Frissen. De laatste stelt dat we ons moeten verzoenen met het tragische, met datgene dat niet in onze verwachtingen past. Hij ageert sterk tegen de mentaliteit dat er voor alles een oplossing is. Er ligt een taboe op de onmacht. Dat triggert mij, omdat ik constateer dat er in de maatschappij schuldigen worden gezocht en aangewezen als er iets fout gaat.

Geen catastrofes
Ik ben dominee geworden in de jaren zeventig. Een periode waarin de kerk afstand nam van het zondebegrip dat als een soort doem over de mensen lag. Maar momenteel wordt er in de samenleving meer dan ooit geroepen om vergelding en wraak.
Dat heeft te maken met wat Frissen constateert: dat de dingen niet gaan zoals wij willen. Neem de Franse president Hollande, die bij de opening van de klimaatconferentie zegt dat wij aan onze kinderen een wereld moeten nalaten zonder terreur en zonder catastrofes. Dat is een prachtig ideaal, maar waarschijnlijk bezijden de werkelijkheid.
Dit onderwerp is breed. Het doortrekt voor mijn gevoel de hele maatschappij. Er wordt momenteel veel gesproken over leren-op-maat. Als je alles vanaf je jeugd krijgt aangeboden op maat, hoe leer je dan omgaan met de weerstand van een werkelijkheid die anders is en niet op jouw maat? Het leven is per definitie niet op jouw maat geschreven.
Een onderwerp dat ook aan de orde komt, is het punt van de eugenetica. Sandel heeft het in zijn boek over de mogelijkheid om designkinderen te bestellen. Er zijn inmiddels mogelijkheden om een blond kind te krijgen, dat langer dan één meter tachtig wordt. Hoe ver willen we daarmee gaan?

Jammer
De meest gewone betekenis van zonde is dat wij ons niet houden aan de bijbelse geboden en verboden, maar ikzelf zou het begrip zonde niet zo gauw op die manier typeren. Zonde is allereerst een relationeel begrip en duidt op een breuk in de relatie tussen God en mens en tussen mensen onderling. We kunnen ook aansluiten bij de alledaagse betekenis van zonde. ‘Jammer’, zeggen we als iets moois kapot is gegaan.
Behalve met onze beperkingen heeft zonde ook te maken met een bewuste keuze om iemand kwaad te doen en daar soms zelfs lol in te hebben. Dat is het raadsel van het kwaad. Kunnen we het woord erfzonde nog gebruiken? Het duidt de onontkoombaarheid van het kwaad aan en tegelijkertijd dat je ondanks alles zelf verantwoordelijk blijft voor wat je doet en daarop aanspreekbaar bent. Schuld hoort bij de waardigheid van de mens.
Het christelijke begrip zonde kan ons iets positiefs leren, maar niet op de manier zoals we dat vroeger gebruikten. Wel in de kritische zin om naar onszelf te kijken en ons niet bij voorbaat te verontschuldigen dat we er toch niets aan kunnen doen.

Lesje Paulus
Een van de hoofdthema’s van Paulus is geloof en werken. Dat vertaal ik naar de gedachte dat de mens krijgt wat hij verdient, dat je jezelf waarmaakt door je daden. Daar staat het genadebegrip tegenover, waarbij de mens zich geaccepteerd weet en op basis daarvan pas gaat handelen. Je hoeft je dus niet te bewijzen om er te mogen zijn. Dit spanningsveld is in onze prestatiesamenleving buitengewoon actueel.’

Gesprekskring 4 dinsdagen vanaf 5 januari, aanvang 20 u. Bosbeskapel, Bosbesstraat 5. Geen kosten. Opgeven: j.c.eikelboom@zonnet.nl.

Deel dit artikel

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *