Het succes van een klassieke dominee

De documentaire ‘Hier ben ik’ gaat over het leven van dominee Ad van Nieuwpoort en zijn kerk in Bloemendaal. Het portret van een klassieke dominee is populair bij bioscoopbezoekers.

Achter de chique façades en strakke pakken van Bloemendalers gaan kwetsbare mensen schuil die met hun worstelingen raad bij ds. Ad van Nieuwpoort zoeken. Een topmanager baalt ervan dat hij bij een marathon in New York een medaille was misgelopen omdat hij in elkaar was gezakt. Een vrouw kan haar statusverlies na haar echtscheiding moeilijk verwerken. Een andere Bloemendaler durft zijn vader niet te confronteren met een jeugdtrauma waaraan hij angst voor afwijzing heeft overgehouden. In de film ontvangt Van Nieuwpoort gemeenteleden die worstelen met morele dogma’s: dat een mens, om betekenisvol te zijn, onophoudelijk moet werken, status moet verwerven en niet mag verliezen.

Geen pioniersplek
De regisseurs Sander Snoep en Sarah Vos, beiden atheïst, ontmoetten Van Nieuwpoort toen hij nog op de kansel stond tussen grote bedrijven in de Amsterdamse Zuidas. Het intrigeerde hen dat veel bankiers bij hem binnenkwamen. Zoals de tollenaars in bijbelse tijden, kregen zij de vertroostende boodschap dat de financiële crisis niet zomaar hun eigen schuld was. Er moest afgerekend worden met de maatschappelijke verering van afgoden: slaafse onmatigheid, hebzucht, hoogmoed en jaloezie.
De documentaire kan een openbaring zijn voor mensen die de kerk zien als een plek waar de geestelijke met een afwijzend vingertje woorden van hel en verdoemenis de zaal insmijt. Dominee Van Nieuwpoort luistert en denkt mee. Verfrissend ook voor fans van mindfulness-spiritualiteit, waarbij je vooral zelf in gesprek blijft met je eigen ik. Geestelijken komen van buitenaf met een vraag en een spiegel: hoe gaat het met je, hoe zie jij jezelf?
De documentaire kan ook (wanhopige) gelovigen inspireren die hun kerk telkens willen vernieuwen, om op zondag nieuwe oogst binnen te halen. De kerk van Ad van Nieuwpoort is geen pioniersplek. Toch weet hij zijn kerk te vullen met voorheen atheïstische Bloemendalers. De man trekt zelfs volle bioscoop- en kerkzalen. Hoe dan?

Niets vernieuwends

Door te doen waarvoor hij is opgeleid. In de film bereidt Van Nieuwpoort grondig zijn preken voor met zelfgemaakte bijbelvertalingen en handboeken. Bij huisbezoeken, voordrachten en leesavonden (laatst nog in Ypenburg) legt hij steevast verbanden tussen eeuwenoude verhalen en het leven van nu. Hij put daarbij niet alleen uit de Bijbel. ‘Er is geen literair werk in onze westerse cultuur dat niet op de een of andere manier refereert aan het grote verhalenboek dat de Bijbel is. Dáár verhouden we ons toe’, verklaarde hij begin vorig jaar in Trouw.
Dat die verhouding veel mensen goeddoet, zijn de twee ‘ongelovige’ documentairemakers langzamerhand in gaan geloven. Zo zegt Sander Snoep: ‘De kerkbezoekers in Bloemendaal horen dat de thema’s uit hun leven tweeduizend jaar geleden al actueel waren. Ik denk dat je sneller in paniek raakt als je worstelt met iets waarmee nog nooit iemand geworsteld heeft. Die oude verhalen geven op een bepaalde manier troost.’ Sarah Vos vult aan: ‘Er is behoefte aan een tegengeluid in deze samenleving. Dat je kwetsbaar mag zijn, verdriet mag hebben. Empathie is soms ver te zoeken, evenals zelfreflectie. De oude verhalen borduren voort op eeuwen levenservaring. Hun eeuwigheidswaarde biedt een veel sterkere oplossing dan die van therapeuten.’
Ad van Nieuwpoort doet niets vernieuwends. Hij biedt troost en wijsheid met inspiratie uit bijbelverhalen die hij relateert aan het leven van alledag. Oude wijn in oude zakken. Doodgewoon, toch bijzonder.
Predikanten en priesters hebben een jammerlijk hoge werkdruk. Ze zijn met steeds minder. Pastoraal werkers doen prachtig werk, maar menig kerkganger verlangt naar een geestelijke vertrouwenspersoon annex verhalenverteller. Laatst belde ik een paar Haagse geestelijken in het weekeinde op, om te peilen of ze tijd hadden voor een pastoraal gesprek. ‘Hier ben ik’, lieten ze mij weten, hoewel ik ook wel begrijp dat ze het liefst even met rust gelaten worden. Oprechte aandacht is kostbaar. Actie Kerkbalans doet terecht een beroep op degenen die dat waarderen.

Robert Reijns
Op de foto: De film ‘Hier ben ik’ is digitaal te downloaden.

Deel dit artikel