Reformatiewandeling in Den Haag

Vrijwilligersorganisatie Het Gilde heeft met de Houtrustkerk een ‘onthullende’ wandeling uitgezet door het centrum, in het spoor van Martin Luther. De gids voert je langs vergeten hofjes, verstopte muren en laat je in de Grote Kerk een geuzenlied zingen.

In het kader van het Lutherjaar was er al van alles – lezingen, magazines, bier – maar nog geen tour door Den Haag. Predikant Karl van Klaveren van de Houtrustkerk en gids Robert van Venetië staken de koppen bij elkaar. ’En we waren er zo uit’, zegt Van Venetië. Er zijn in Den Haag genoeg plekken te vinden waar ‘het’ zich heeft afgespeeld.
Al zou het wel een tijd duren voordat er ‘luthers’ werd gepreekt. ’Dat was pas vanaf 1599, toen nog in het geheim in een schuilkerk aan de Poten.’ Door giften uit Duitsland kon er in 1759 aan de Lutherse Burgwal (voorheen Zusterstraat) een kerk worden gebouwd op de grond die ooit aan het Elisabethklooster toebehoorde. Die kloosters in Den Haag, dat is nog een verhaal apart, daarover later meer in de wandeling.
Van Venetië wijst naar het dak van het monumentale gebouw dat iets achter de rooilijn van de andere panden staat. Windzwanen draaien mee met de stevige bries in de stad. ‘De zwaan is het symbool van de lutheranen.’ Hij citeert de woorden van de Praagse priester Johannes Hus, die hij in 1415 sprak voor hij de brandstapel op moest wegens kritiek op de kerk: ’Jullie braden nu een gans [Hus], maar over honderd jaar staat een witte zwaan op die u het zwijgen niet kan opleggen.’ Dat wordt uitgelegd als voorspelling van de komst van de Reformatie.

Martelen
We lopen over de Laan, ooit Zusterlaan, waar nonnen van de kloosters wandelden. Van Venetië laat een afbeelding zien uit 1560, Den Haag in vogelvlucht. In kleuren is aangegeven waar kloosters stonden. Dat zijn er nogal wat: behalve Sint Elisabeth, waren dat het Maria-, Agnieten- en Barbaraklooster. Het laatste stond op de hoek van de Van Assendelftstraat en het Westeinde. Er is niets meer van behouden, maar er gebeurden akelige dingen. ’De grootinquisiteur ondervroeg “ketters” in het Barbaraklooster. Er werd ook gemarteld.’ Met een beetje verbeelding kun je gekrijs horen.
In de Grote Kerk hangt een eerbetoon aan zo’n martelaar. De zon schijnt uitbundig door het gebrandschilderde raam, zodat de kleuren je betoveren. Het is Jan de Bakker, de priester die zich afzette tegen het pauselijke gezag, de aflaat, biecht en het celibaat. Hij werd in 1525 in Den Haag ter dood veroordeeld en was de eerste martelaar van de Noordelijke Nederlanden. ’Ik ga u voor, broeders’, waren zijn laatste woorden.

Geuzenlied
Tijdens de rondleiding wordt er ook wat van de deelnemers verwacht. ’In de kerk zingen we een geuzenlied en gezang 471, gemaakt door pater Jan Brugman.’ Marieke Stoel van de Houtrustkerk zal het orgel bespelen. Brugman was in de vijftiende eeuw bekend door zijn preken die vijf uur konden duren. Inderdaad: praten als…
Om bij te komen, is er daarna een koffiepauze bij Zebedeüs naast de Grote Kerk. Van Venetië: ‘Ik kan wel uren praten over dit stuk van de binnenstad, maar dat valt buiten deze wandeling.’ Op verzoek vertelt hij toch iets over de vele markten die in de zestiende eeuw in Den Haag werden gehouden. De deelnemers krijgen een afbeelding van de Varkensmarkt, waar je op de achtergrond de Haagse Toren ziet staan. Op die markt liggen dus allemaal dode varkens. ‘Ja, de Voedsel- en Warenautoriteit bestond niet.’
We gaan weer in de benen voor de verrassende finale van de tour. Een deurtje in de Parkstraat met ‘Rusthof’ voert naar een paradijselijk hofje, dat u zeker moet zien. En iets verderop staat het laatste overblijfsel van het dominicanenklooster. ‘Werd na de Reformatie in 1583 gesloopt’, meldt een bordje van het Gilde. Er gebeurde meer op deze plek: Johan van Oldenbarnevelt zag Prins Maurits er naar de kerk gaan.
Voor de ontknoping moet u gewoon meelopen.

Meer info: www.gildedenhaag.nl.

Tekst en fotografie: Hans Hemmes
Beeld: Gids Robert van Venetië bij de oudkatholieke schuilkerk.

Kerk in Den Haag bestaat in november precies twintig jaar. De redactie is benieuwd: wat vindt u van het blad/de website? Uw mening (2 minuten invultijd) is ons verjaardagscadeau. Daarmee hopen wij u te trakteren op een nog mooier blad/website. Om de redactie blij te maken: klik hier.

Deel dit artikel