Een stille kerk, wat heb je daar aan?

Rhema Gospel Church: de stilte komt hier onverwacht.

Hoe belangrijk is de stilte voor verschillende Haagse kerken? KDH gaat op verkenning. ‘In de stilte hoor je dingen die misschien al eerder gehoord wilden worden.’

We voelen ons soms ongemakkelijk bij stilte. Een pleitbezorger van meer stilte in vieringen is Erika van Gemerden, theoloog en psycholoog, ouderling in de Maranathakerk en lid van de algemene kerkeraad van de Haagse Protestantse Gemeente. ‘Het gaat mij om meer dan fysieke stilte’, zegt ze. ‘Om meer dan de afwezigheid van geluid. Ik wil ruimte maken voor wat meer is dan wie wij zijn en voor wat meer is dan wat wij zien.’ Als voorbeeld noemt ze de mogelijkheid om na de schriftlezing een tijd stil te zijn, in plaats van gelijk door te gaan met de preek. ‘Om de woorden uit te laten klinken.’

5 De stilte is niet, foto2Van Gemerden merkt dat mensen stilte in reguliere vieringen soms moeilijk vinden vanwege ‘rondmalende gedachten’. Daarom vindt zij het belangrijk dat er zorgvuldig mee wordt omgegaan. Het gaat haar ook om stil worden in jezelf. ‘Dat je de dingen die in een dienst gebeuren, gewoon ervaart, of ziet als een ruimte om je heen waar je in kunt stappen. Waar je er misschien zelfs aan toekomt om je eigen gedachten te horen, ook al zijn ze verontrustend of verdrietig. Mogelijk hoor je dingen die al eerder gehoord hadden willen worden. Je komt tenslotte niet alleen maar in een kerk om te horen wat je toch al dacht.’

De Lukaskerk vindt dat stilte iets toevoegt. Eenmaal per maand is daar een stilteviering, met samen stil zijn èn muziek, zang en gebed.

Ik word geroepen
‘Stilte kan een heleboel gradaties hebben,’ zegt Willem Furnée van de Haagse Quakers. ‘Mensen die bij ons komen, zeggen weleens dat ze niet wisten dat stilte zoveel verschillende gezichten heeft.’ Hij vervolgt: ‘Stilte is niet belangrijk bij ons, het is essentieel. Het is de basis van onze spiritualiteit. In de stilte proberen we gezamenlijk dat te beleven wat alle mensen, niemand uitgezonderd, met elkaar verbindt. We noemen het “innerlijk Licht” of “dat van God” in ieder mens.’
De Quakers komen elke zondag bij elkaar. Er is een vaste kern, maar iedereen kan binnenlopen en aan de samenkomst deelnemen. Nieuwkomers krijgen een korte toelichting die neerkomt op: ‘Welkom, ga zitten en wacht in stilte.’
Furnée: ‘Tijdens de stille samenkomst wordt soms ook gesproken. Het kan gebeuren dat er iets in iemand opkomt, een gedachte of een herinnering, waarbij men denkt: ik word geroepen dit hier en nu te delen met de anderen. Dan gaat men staan, spreekt en gaat weer zitten. Meestal zijn bijdragen heel kort. Anderen reageren daar niet op. We huldigen het principe dat je uitspreekt wat “dat van God” je ingeeft, niet dat wat een ander in je oproept.’

Decibellen
Om het tegenovergestelde van al die stilte te vinden, stap ik op een zondagmiddag de Maranathakerk binnen om een viering bij te wonen van de Rhema Gospel Church International. Vanaf het eerste moment lijkt stilte hier inderdaad ver te zoeken. Het koor en de muzikale begeleiding zijn opzwepend. Praise the Lord, Halleluja! Amen. Slechts een enkeling blijft op zijn plaats zitten.
Er wordt gezongen, geklapt en gedanst, een uiting van dankbaarheid aan God en blijdschap dat ze in een huis van God zijn: ‘Dansen geeft extra energie. We laten al onze negatieve gedachten achter ons.’ Zestigplussers zijn er niet. Er zijn vooral Ghanezen. Iedereen is piekfijn gekleed, nogal wat vrouwen dragen traditionele Afrikaanse kleding.
Het voelt informeel. Mensen komen en gaan, anderen lopen wat rond, gaan ergens anders zitten, maken een praatje, checken hun telefoon en zingen mee, handen hoog in de lucht. En dan is er toch opeens een onverwacht moment van stilte. Even maar, tijdens de worship, een moment van innerlijke reflectie. Deze stilte wordt verbroken doordat iemand opstaat en begint te spreken. Ik kan het niet volgen, maar het lijkt een soort geloofsbelijdenis te zijn die uitmondt in opnieuw muziek en dan zet iedereen als vanzelf weer in. Er is geen bladmuziek te bekennen, nergens voor nodig. Een baby slaapt wonderlijk genoeg door alle decibellen heen.

Jolly van der Velden

Deel dit artikel